Αναζήτηση

Go

Εκθετήριο

Φωτοτυπίες από πρωτοσέλιδα εφημερίδων εποχής σχετικά με το θάνατο του Παύλου...
Παύλος Μελάς, καπετάν Μίκης Ζέζας. Σκοτώθηκε το 1904.
Περισσότερα εκθέματα

Αίθουσα Β'

Oι πρωτεργάτες του ελληνικού ξεσηκωμού

Στη δεκαετία του 1890 οι βουλγαρικές προσπάθειες οργανώθηκαν σε νέες βάσεις. Το 1893 συστάθηκε στη Θεσσαλονίκη η Κεντρική Επιτροπή της Εσωτερικής Μακεδονο-Αδριανουπολιτικής Επαναστατικής Οργάνωσης, ενώ στη Σόφια επιτροπές ανέλαβαν τη χρηματοδότηση, τον εξοπλισμό και την αποστολή ενόπλων σωμάτων με σκοπό το βίαιο προσηλυτισμό του μακεδονικού πληθυσμού στην Εξαρχία και τη διάδοση της βουλγαρικής εθνικής ιδεολογίας. Τις προσπάθειες τις συντόνιζε το «Ανώτατο Μακεδονικό Κομιτάτο», το οποίο ιδρύθηκε το 1895. Ιδιαίτερα μετά την αποτυχημένη ελληνική επαναστατική δραστηριότητα του 1896 και τη συντριβή της Ελλάδος στον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897 το έδαφος στη Μακεδονία ήταν ιδιαίτερα πρόσφορο για βουλγαρικές παρεμβάσεις.

Όταν η βουλγαρική ένοπλη διείσδυση στη Μακεδονία κλιμακώθηκε, τότε άρχισε σταδιακά και η ελληνική αντίδραση. Η τοποθέτηση νέων και δραστήριων ιεραρχών στις μακεδονικές μητροπόλεις, με προεξάρχουσα μορφή τον Γερμανό Καραβαγγέλη στην Καστοριά ήταν το πρώτο αποφασιστικό βήμα. Ο διορισμός του Ίωνα Δραγούμη ως γραμματέα του προξενείου στο Μοναστήρι (1901) έπαιξε επίσης καθοριστικό ρόλο στην οργάνωση του ελληνικού ένοπλου κινήματος και στην εξύψωση του φρονήματος στη Βορειοδυτική Μακεδονία. Ακολούθησε η συγκρότηση των πρώτων σωμάτων με πρωταγωνιστές ντόπιους σλαβόφωνους αγωνιστές, τον Κώτα, τον Νταλίπη, τον Κύρου κ.ά. Αλλά και στην Αθήνα οι μακεδονικοί σύλλογοι ενέτειναν τις προσπάθειές για τη στρατολόγηση εθελοντών, κυρίως Κρητικών, που θα ήταν αποφασισμένοι να πολεμήσουν στη Μακεδονία.

Το 1903 οι βουλγαρικές δραστηριότητες έφτασαν στο απόγειό τους. Μετά από εκτεταμένες δολιοφθορές, το καλοκαίρι της χρονιάς εκείνης, ανήμερα του προφήτη Ηλία, ξέσπασε στη Δυτική Μακεδονία αντιτουρκικό βουλγαρικό κίνημα, γνωστό ως εξέγερση του «Ίλιντεν». Στόχος των οργανωτών της εξέγερσης ήταν να προκαλέσουν την ευαισθησία της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης και την παρέμβαση των ευρωπαϊκών δυνάμεων στο «Μακεδονικό Ζήτημα», ώστε να εξαναγκαστεί η Οθωμανική Αυτοκρατορία να αποδεχθεί λύση που θα εξυπηρετούσε τις βουλγαρικές εθνικές διεκδικήσεις. Το αίτημά τους για «αυτονομία» της Μακεδονίας ήταν εμφανώς πολιτικό τέχνασμα, που θα διευκόλυνε τη μελλοντική ενσωμάτωση της περιοχής στη Βουλγαρική Ηγεμονία, όπως είχε συμβεί το 1885 με την Ανατολική Ρωμυλία. Μετά από μερικές σύντομες επιτυχίες, τα βουλγαρικά σώματα αποσύρθηκαν, αφήνοντας το χριστιανικό πληθυσμό απροστάτευτο στα φοβερά αντίποινα του οθωμανικού στρατού.

Τα γεγονότα αυτά και η συνακόλουθη διεθνοποίηση του Μακεδονικού Ζητήματος επιτάχυναν τις πρωτοβουλίες του εθνικού κέντρου. Το Μάιο του 1904 ιδρύθηκε στην Αθήνα από το Δημήτριο Καλαποθάκη το «Μακεδονικό Κομιτάτο». Την ίδια χρονιά τοποθετήθηκε Γενικός Πρόξενος στη Θεσσαλονίκη ένας δυναμικός διπλωμάτης, ο Λάμπρος Κορομηλάς. Αξιωματικοί του ελληνικού στρατού άρχισαν να διεξάγουν επιτόπιες έρευνες για την εκτίμηση της κατάστασης και τις προοπτικές ένοπλης δράσης. Τον Αύγουστο του 1904 πέρασε στη Μακεδονία ο Παύλος Μελάς με το ένοπλο σώμα του. Παρά τις αντίξοες συνθήκες, ο νεαρός ανθυπολοχαγός επιδόθηκε στην ανύψωση του φρονήματος των Ελλήνων, στην αναδιοργάνωση του ένοπλου αγώνα και στην εξουδετέρωση των αντιπάλων πυρήνων. Στάθηκε όμως άτυχος, γιατί μετά από μερικές εβδομάδες, παγιδεύτηκε από τον τουρκικό στρατό στο χωριό Στάτιτσα και στη συμπλοκή που ακολούθησε έπεσε μαχόμενος. Ο θάνατος του Μελά συγκλόνισε τον Ελληνισμό και αναμφίβολα πρόσφερε περισσότερα στον Αγώνα από όσα η βραχύχρονη δράση του στη Μακεδονία.

Τελευταία ενημέρωση: 08/04/2010 10:54