Κοινωνία, οικονομία και αρχιτεκτονική στη Βόρεια Ελλάδα: Μακεδονία και Θράκη


Στις 9 Σεπτεμβρίου τελέσθηκαν υπό την αιγίδα της Ελληνικής Πρεσβείας της Ισπανίας τα εγκαίνια της έκθεσης «Κοινωνία, οικονομία και αρχιτεκτονική στη Βόρεια Ελλάδα: Μακεδονία και Θράκη» που διοργάνωσαν το Κέντρο Βυζαντινών, Νεοελληνικών και Κυπριακών Σπουδών της Γρανάδας, το Ευρωαραβικό Ίδρυμα της Γρανάδας και το Κέντρο Έρευνας Μακεδονικής Ιστορίας και Τεκμηρίωσης του ΙΜΜΑ.

Εικόνες από τα εγκαίνια της έκθεσης


Βίντεο που προβάλλεται στην έκθεση

Η έκθεση, που φιλοξενείται στη Φιλοσοφική Σχολής του Πανεπιστημίου της Γρανάδας, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του Δ’ Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών με τίτλο «Ταυτότητες στον ελληνικό κόσμο (από το 1294 έως σήμερα)».

Σκοπός της έκθεσης ήταν να γίνει γνωστός ο τρόπος που συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες της Βόρειας Ελλάδας εκφράστηκαν μέσω της αρχιτεκτονικής και συγκεκριμένα: ο πολυπολιτισμικός χαρακτήρας της Θεσσαλονίκης, όπου οι διάφορες εθνότητες εκφράστηκαν μέσω της αρχιτεκτονικής, ο πλούτος των εμπόρων και των γουναράδων στα αρχοντικά της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας, η ιδιάζουσα αρχιτεκτονική εικόνα της Ανατολικής Μακεδονίας και Ξάνθης που προέκυψε με βάση την οικονομία του καπνού, η αρχιτεκτονική της οικονομίας του μεταξιού στην περιοχή του Σουφλίου της Θράκης και, οπωσδήποτε, το μοναδικό αρχιτεκτονικό φαινόμενο του Αγίου ΄Ορους.
Αν και για πρώτη φορά παρουσιάστηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου της Γρανάδας, με την ευκαιρία του Δ΄ Πανευρωπαϊκού Συνεδρίου Νεοελληνικών Σπουδών, έχει περιοδεύοντα χαρακτήρα, ώστε να μεταφερθεί και σε άλλες πόλεις της Ισπανίας, της Λατινικής Αμερικής, και της Ευρώπης

Εικόνες από τα εγκαίνια της έκθεσης

Θεματικές ενότητες

Οι τέσσερις θεματικές της ενότητες ανταποκρίνονται στα κριτήρια που έχουν προαναφερθεί:

Α. Θεσσαλονίκη: η πολυπολυτισμικότητα στην αρχιτεκτονική έκφραση

Η αρχιτεκτονική του κυρίως μητροπολιτικού κέντρου της Μακεδονίας, όπου επί αιώνες συνυπήρξαν διάφορες θρησκείες και πολιτισμοί (ελληνικός, ισπανοεβραϊκός, τουρκικός, αρμενικός, φραγκολεβαντίνικος, κλπ.), προσδίδοντάς της έναν ιδιαίτερα κοσμοπολίτικο χαρακτήρα, ο οποίος εκφράστηκε στα ήθη και έθιμα, αλλά και στην αρχιτεκτονική.

Β. Η αγιορείτικη αρχιτεκτονική

Η αγιορείτικη αρχιτεκτονική, όπου ο οχυρωματικός χαρακτήρας συνυπάρχει με την παραδοσιακή μακεδονική αρχιτεκτονική, ιδιαίτερα της χερσονήσου της Χαλκιδικής.

Γ. Τα αρχοντικά της Δυτικής και Κεντρικής Μακεδονίας: η οικονομία της γούνας και του εμπορίου

Η αρχιτεκτονική στη Δυτική και Κεντρική Μακεδονία, ιδιαίτερα επηρεασμένη από την γειτονική περιοχή της Ηπείρου, παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αρχιτεκτονικό ύφος, η προέλευση του οποίου ανάγεται στο Βυζάντιο. Η οικονομία της βασισμένη στη βιοτεχνική παραγωγή (γούνα) και στο εμπόριο, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την οικοδόμηση των επιβλητικών κατοικιών, που χαρακτηρίζουν τον χώρο.

Δ. Η ιδιαιτερότητα της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης: η οικονομία του καπνού

Η αρχιτεκτονική στην Ανατολική Μακεδονία, όπου στον ΙΘ΄ αιώνα και στις αρχές του Κ΄, η οικονομία του μεγαλύτερου μέρους της περιοχής βασίστηκε στην καλλιέργια, επεξεργασία και εμπορία του καπνού, γεγονός που συνετέλεσε στη δημιουργία μιας σημαντικής αστικής και ταυτόχρονα μιας πολυάριθμης εργατικής τάξης, που όμως θα εξακολουθούσε να παραμένει δεμένη με τις αγροτικές εργασίες. Η ιδιάζουσα αυτή οικονομική κατάσταση εκφράστηκε στην αρχιτεκτονική της περιοχής, τόσο στον αγροτικό χώρο, όσο και στα κυριότερα αστικά κέντρα (Καβάλα, Δράμα, Χάνθη), όπου αναπτύχθηκε μια ιδιάζουσα βιομηχανική αρχιτεκτονική, ενώ παράλληλα εισήλθαν νέες αρχιτεκτονικές τάσεις από τη Δύση.
Παράλληλα, στην περιοχή του ΄Εβρου και ιδιαίτερα του Σουφλίου, η παραγωγή και εμπορία του μεταξιού δημιούργησε έναν ιδιότυπο τύπο κατοικίας που συνυπάρχει με την σηροτροφία, ενώ ταυτόχρονα ανέπτυξε μια ενδιαφέρουσα βιομηχανική αρχιτεκτονική.

Σε γενικές γραμμές, στο Πανεπιστήμιο αλλά και στη πόλη της Γρανάδας, κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ημερών που διήρκεσε το συνέδριο, η Ελλάδα και ο πολιτισμός της έδωσαν μια έντονη παρουσία που αντιστοιχεί στην μακρόχρονη και πλούσια παράδοση που παρουσιάζουν εκεί οι νεοελληνικές σπουδές.

Επιστροφή