ΙστορίαΠολιτισμόςΠεριήγησηΘέματαΕικόνες
Πολιτισμός
ΠολιτισμόςΠολιτισμός στους Νεότερους χρόνουςΓράμματα στους Νεότερους χρόνουςΕλληνικά γράμματα στους Νεότερους χρόνους

Ελληνικά γράμματα στους Νεότερους χρόνους

Γράμματα μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης
Πνευματική κίνηση στο 17ο αι.
Πνευματική κίνηση στο 18ο αι.
Πνευματική κίνηση στο 19ο αι.
Ελληνικές παροικίες και εκπαίδευση (16ος-19ος αι.)
Ελληνομακεδόνες λόγιοι (15ος - 19ος αι.)
PreviousUpNext Ελληνομακεδόνες λόγιοι (15ος - 19ος αι.)

Ανδρόνικος Κάλλιστος (Θεσσαλονίκη 1400 - Λονδίνο 1486). Έζησε και σπούδασε στην Κωνσταντινούπολη. Μετά την άλωση πήγε στην Ιταλία, όπου συνδέθηκε με τον Βησσαρίωνα. Δίδαξε στη Βολωνία (1464), στη Ρώμη (1469), στη Φλωρεντία, στο Παρίσι και στο Λονδίνο (1476). Απ’ αυτόν άρχισε η συστηματική διδασκαλία των ελληνικών Γραμμάτων στη Γαλλία. Μετέδωσε την αριστοτελική σκέψη σε πολλούς μαθητές του, που διακρίθηκαν αργότερα στην Ευρώπη για τη σοφία τους. Ήταν κάτοχος μεγάλης συλλογής ελληνικών χειρογράφων.

Δαμασκηνός (ο Στουδίτης) (Θεσσαλονίκη - 1577). Μαθητής του Θ. Ελεαβούλκου στην Κωνσταντινούπολη. Επίσκοπος Λιτής και Ρενδίνης (1564). Μητροπολίτης Ναυπάκτου και Άρτης (1574). Πατριαρχικός έξαρχος Αιτωλίας.

Μαλαχίας Ρίζος (Θεσσαλονίκη). Ηγούμενος ουνιτικής μονής κοντά στο Παλέρμο.

Δημήτριος διάκονος (Θεσσαλονίκη). Μαθητής του Μιχαήλ Ερμοδώρου Ληστάρχου από την Κωνσταντινούπολη. Γνώστης πολλών γλωσσών. Μοναχός στην Αίγυπτο. Στάλθηκε στη Γερμανία από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Ιωάσαφ Μεγαλοπρεπή, για να εξετάσει τη νέα αίρεση των Διαμαρτυρομένων. Έμεινε για έξι μήνες στη Βιττεμβέργη (1559). Έκανε εντύπωση στον Μελάγχθονα, ο οποίος του παρέδωσε την Αυγουσταία Ομολογία για να τη δώσει στον Πατριάρχη.

Θεόφιλος (Ζίχνη Σερρών π. 1460-1470). Ιερομόναχος της Μονής Ιβήρων. Αντιγραφέας πολλών κωδίκων και πιθανόν ιδρυτής της πλούσιας βιβλιοθήκης της Μονής.

Ιωάννης Κωττούνιος (Βέροια 1572 - Πάδουα 1657). Μαθητής του ελληνικού κολλεγίου του Αγ. Αθανασίου της Ρώμης (1605-1613). Σπούδασε Ιατρική, ελληνική Φιλολογία, Θεολογία και Φιλοσοφία σε ιταλικά πανεπιστήμια. Δίδαξε στα πανεπιστήμια της Πάδουας, της Βολωνίας και της Πίζας, όπου έγινε ιδιαίτερα γνωστός. Μαθητής του φημισμένου ιταλού φιλοσόφου Cesare Cremonini και διάδοχός του στην έδρα της Φιλοσοφίας στην Πάδουα. Το 1653 ίδρυσε το «Κωττουνιανόν Ελληνομουσείον» (φροντιστήριο με οικοτροφείο για τα ελληνόπουλα). Συνδέθηκε με φιλία με τον Μαρτ. Κρούσιο, τον Λέοντα Αλλάτιο και άλλες διασημότητες της εποχής. Άριστος μελετητής και σχολιαστής του Αριστοτέλη.

Μητροφάνης Κριτόπουλος (Βέροια 1589 - Βλαχία 1639). Μόνασε στο Άγιον Όρος. Συνδέθηκε στενά με τον Κύριλλο Λούκαρι ο οποίος έπαιξε αποφασιστικό ρόλο στην κατοπινή σταδιοδρομία του. Σπούδασε στην Αγγλία και στη Γερμανία. Ταξίδεψε σε χώρες της Ευρώπης και σχετίστηκε με τους μεγαλύτερους λογίους και θεολόγους της εποχής του. Έκανε γνωστή την Ορθοδοξία στη Δύση και τον απασχόλησε ιδιαίτερα το πρόβλημα της ένωσης της Ορθόδοξης Εκκλησίας με τις Εκκλησίες της δυτικής Ευρώπης. Δίδαξε ως ελληνοδιδάσκαλος στη Βενετία (1627-1630). Εξελέγη Πατριάρχης Αλεξανδρείας (1636), όπου συγκρότησε σπουδαία βιβλιοθήκη.

Καλλίνικος Μάνιος ή Μανιός (Βέροια 1624-1665). Μαθητής του Ελληνικού Κολλεγίου του Αγ. Αθανασίου στη Ρώμη (1642-1647), και κατόπιν του Collegio Urbano de Propaganda Fide. Επέστρεψε στη Βέροια και ανέπτυξε αξιολογότατη εκπαιδευτική δράση (1649). Χάρη στις ενέργειές του λειτούργησε εκεί το πρώτο σχολείο της πόλης.

Κωνσταντίνος Καλλοκρατάς (Βέροια 1589 - 17ος αι.). Μαθητής του Ελληνικού Κολλεγίου του Αγ. Αθανασίου στη Ρώμη (1600-1610), όπου σπούδασε Φιλοσοφία και Θεολογία. Δίδαξε σε σχολείο της Καλαβρίας στους ελληνόφωνους Αλβανούς. Επιστήθιος φίλος του Λ. Αλλάτιου. Εξαιρετικά ευφυής και με μεγάλη ποιητική δεξιοτεχνία.

Γεώργιος (Γρηγόριος) Κονταρής (Σέρβια). Σπούδασε στη Βενετία

(1665-) λατινικά και ιταλικά και τελειοποιήθηκε στη Φιλοσοφία. Ιερομόναχος. Σχολάρχης στην Κοζάνη (1668-1673). Αργότερα διδάσκαλος στα Σέρβια. Εξελέξη Μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης (1673-). Μητροπολίτης Αθηνών. Μητροπολίτης Σμύρνης (1690-). Πρώτος που έδειξε ενδιαφέρον για την αρχαία ελληνική ιστορία.

Αναστάσιος Μιχαήλ (Νάουσα - Ρωσία μετά το 1722). Ευρύτερες σπουδές στα Ιωάννινα με δάσκαλο της Φιλοσοφίας και της Ρητορικής τον Γ. Σουγδουρή. Το 1702 γνωρίστηκε στην Κωνσταντινούπολη με επιφανείς Γερμανούς θεολόγους. Πήγε στην Halle και αργότερα εξελέγη στο Βερολίνο μέλος της Ακαδημίας Επιστημών. Επιτέλεσε διαφωτιστικό έργο για τους χριστιανούς και τους Έλληνες στη Μόσχα, όπου διακρίθηκε για τις θεολογικές και φιλοσοφικές του γνώσεις.

Γεώργιος Παρακείμενος (Κοζάνη). Σπούδασε Ιατρική και Φιλοσοφία στην Πάδουα. Διευθυντής της σχολής Κοζάνης (1694-1707). Ιατρός και ιεροκήρυκας.

Σεβαστός Λεοντιάδης (Καστοριά 1690-1765). Μαθητής του Μεθ. Ανθρακίτη στη Σιάτιστα, Καστοριά και Ιωάννινα. Σπουδές στην Ιταλία. Διηύθυνε τη Σχολή της Καστοριάς (1726-1728). Δίδαξε και σε άλλες μακεδονικές πόλεις (Κοζάνη 1728-1733) και στη Μοσχόπολη.

Δημήτριος Καρακάσης (Σιάτιστα 1734). Σπούδασε Ιατρική, Φιλοσοφία και Μαθηματικά στην Halle της Σαξωνίας. Διδάκτωρ Ιατρικής (1760). Γιατρός στη Βιέννη, Λάρισα, Σιάτιστα, Κοζάνη, Βουκουρέστι. Δίδαξε στη Σιάτιστα.

Μανασσής Ηλιάδης (Μελένικο, αρχές 18ου αι. - Βουκουρέστι 1785). Σπούδασε Ιατρική στην Πάδουα και τη Βολωνία, Φυσικομαθηματικά στη Γερμανία και την Ιταλία. Γιατρός στο Βουκουρέστι. Δίδαξε Φιλοσοφία και Φυσική στην «Ακαδημία» του Βουκουρεστίου.

Μιχαήλ Παπαγεωργίου (Σιάτιστα 1727 - Βιέννη 1796). Σπούδασε Φιλοσοφία στα Ιωάννινα με δάσκαλο τον Ευγένιο Βούλγαρι. Σπουδές Φιλοσοφίας και Ιατρικής στη Γερμανία. Δίδαξε στην πατρίδα του, στη Σέλιτσα, στο Μελένικο, στη Βιέννη και στη Βουδαπέστη.

Κωνσταντίνος Μιχαήλ (Καστοριά). Ιατροφιλόσοφος και γλωσσομαθής· γνώριζε ελληνικά, λατινικά, γαλλικά και γερμανικά. Μαθητής του Μιχαήλ Παπαγεωργίου. Αφιέρωσε όλα τα βιβλία του στα σχολεία της Καστοριάς.

Ιωάννης Εμμανουήλ (Καστοριά). Σπούδασε Φιλοσοφία στην Πέστη και στη Βιέννη.

Θωμάς Μανδακάσης (Καστοριά - αρχές 19ου αιώνα). Σπούδασε Ιατρική και Φιλοσοφία στη Λειψία. Διδάκτωρ Ιατρικής (1758). Γιατρός στο εξωτερικό. Διευθυντής του σχολείου της Καστοριάς (1767-1770).

Δημήτριος Δάρβαρις (Κλεισούρα 1754 - Βιέννη 1823). Σπούδασε τη λατινική, την ελληνική και τη σλαβονική στη Βουδαπέστη, το Ζέμουν και το Βουκουρέστι. Παρακολούθησε μαθήματα Φιλοσοφίας στη Halle της Σαξωνίας. Δίδαξε Ελληνικά στο Ζέμουν.

Γεώργιος Σακελλάριος (Κοζάνη 1765-1838). Μαθητής του Καλλίνικου Μπάρκοση και του Αμφιλόχιου Παρασκευά. Σπούδασε τη γερμανική και γαλλική γλώσσα καθώς και Φιλοσοφία στην Ουγγαρία. Επίσης σπούδασε Ιατρική στη Βιέννη. Γιατρός στην Κοζάνη, Νάουσα, Τσαρίτσανη και Καστοριά, και αρχίατρος στην αυλή του Αλή Πασά. Συνδέθηκε με τον Ρήγα Φεραίο και τον Περραιβό.

Μιχαήλ Περδικάρης (Κοζάνη 1766 - Μοναστήρι 1828). Ιατρός, λόγιος. Σπούδασε Ιατρική και Φιλολογία σε ιταλικά Πανεπιστήμια και στη Βιδύνη. Συντηρητικός, αλλά και γνήσιος ιδεολόγος, πιστός μαθητής του Αμφιλόχιου Παρασκευά και του Χαρίσιου Μεγδάνη. Δάσκαλος στις Παραδουνάβιες ηγεμονίες. Γιατρός στην Ήπειρο, στην Κοζάνη, στη Θεσσαλονίκη, Μοναστήρι και αλλού.

Μιχαήλ Δούκας (Σιάτιστα - Άγ. Όρος). Παρακολούθησε φιλοσοφικά μαθήματα στη Βιέννη. Έμπορος στη Βιέννη.

Χαρίσιος Μεγδάνης (Κοζάνη 1769-1823). Μαθητής του Αμφιλόχιου Παρασκευά. Σπούδασε Ρητορική, Φιλοσοφία και Μαθηματικά στο Λιβάδι. Οικοδιδάσκαλος στην Πέστη της Ουγγαρίας. Επέστρεψε στην Κοζάνη και έγινε ιερέας. Δίδαξε στην Κοζάνη και σε άλλες πόλεις της Μακεδονίας. Εκτελούσε ακόμη χρέη ιατρού και ιεροκήρυκα.

Γεώργιος Ζαβίρας (Σιάτιστα 1744 - Σαμπάτ Σαλασί Ουγγαρίας 1804). Μαθητής του Νικ. Βάρκοση στη Σιάτιστα. Έμπορος στη Βουδαπέστη. Ίδρυσε σχολή για την ελληνική κοινότητα της Καλοκίας (Kalocsa) στην Ουγγαρία, όπου και δίδαξε. Διασώθηκε η αξιολογότατη βιβλιοθήκη του, την οποία κληροδότησε στην ελληνική εκκλησία της Πέστης. Σοφός διανοούμενος της εποχής του με πολυμέρεια και ευρύτητα ενδιαφερόντων και τεράστια πνευματική συγκρότηση.

Βασίλειος Παπαευθυμίου (Κωστάντζικο). Δίδαξε στο σχολείο της ελληνικής κοινότητας Βιέννης (1802-1804).

Αθανάσιος Χριστόπουλος (Καστοριά 1772 - Τρανσυλβανία 1847). Σπούδασε Ιατρική, Φιλοσοφία και Νομικά στη Βουδαπέστη και στην Πάδουα. Μαθητής και φίλος του διδασκάλου Λάμπρου Φωτιάδη. Αυλικός του ηγεμόνα Αλέξανδρου Μουρούζη και δικαστής στη Βλαχία: «Λογοθέτης των ξένων υποθέσεων». Συνεργάστηκε στη σύνταξη κώδικα αστικού δικαίου στη Βλαχία (που είναι συγχρόνως η πρώτη υποτύπωση αστικού δικαίου στη νέα ελληνική γλώσσα). Απόστολος της Φιλικής Εταιρείας. Έζησε στην Ελλάδα από το 1828 ως το 1836.

Γρηγόριος Ζαλύκης ή Ζαλύκογλους (Θεσσαλονίκη 1777 - Παρίσι 1827). Σπούδασε ελληνική, λατινική και γαλλική Φιλοσοφία στο Βουκουρέστι. Μαθητής του ονομαστού δασκάλου Λ. Φωτιάδη. Υπερασπίστηκε ένθερμα τις θέσεις του Κοραή. Γραμματέας του Choiseul Gouffier (1802 κ.ε.). Συνιδρυτής του «Ελληνογλώσσου Ξενοδοχείου» στο Παρίσι [οργάνωση που απέβλεπε στην απελευθέρωση των Ελλήνων (1809), πρόδρομος της Φιλικής Εταιρείας]. Α΄ Γραμματέας της Οθωμανικής Πρεσβείας στο Παρίσι (1816-1820). Κατά την έκρηξη της ελληνικής Επανάστασης του 1821, κατέφυγε σε Τρανσυλβανία, Βεσσαραβία και Πετρούπολη κοντά στον τσάρο Αλέξανδρο.

Ευφρόνιος Ραφαήλ Πόποβιτς (Κοζάνη 1774 - Ιάσιο 1853). Σπούδασε στην Ουγγαρία Ρητορική, Φιλοσοφία, Φυσική, Πολιτικές και Οικονομικές Επιστήμες. Τελειοποίησε τις σπουδές του στη Βιέννη. Δίδαξε στο ελληνικό σχολείο της Πέστης, της Βιέννης και του Ζέμουν. Ανέπτυξε δημοσιογραφική δραστηριότητα στη Βιέννη. Εξέδωσε την εφημερίδα «Ειδήσεις δια τα Ανατολικά Μέρη» (2 Ιουλ. 1811 - 27 Δεκεμ. 1811). Κληροδότησε στην Κοζάνη τη βιβλιοθήκη του.

Γεώργιος Ρουσιάδης (Κοζάνη 1783 - Αθήνα 1854). Μαθητής του Αμφιλόχιου Παρασκευά. Σπούδασε στη Βιέννη. Διδάσκαλος της ελληνικής κοινότητας Βιέννης (1817-) και της ελληνικής κοινότητας Πέστης (1821-). Φιλικός, έλαβε μέρος στην ελληνική Επανάσταση. Μετά την απελευθέρωση έζησε στη δυτική Ευρώπη. Επέστρεψε στην Αθήνα το 1848.

Μηνάς Μινωίδης (πέθανε στη Γαλλία). Μαθητής του Αθανασίου Πάριου. Δίδαξε ρητορική και φιλοσοφία στις Σέρρες και στη Θεσσαλονίκη. Δίδαξε ακόμη αρχαία ελληνική γλώσσα και λογοτεχνία στο Παρίσι (1819-). Διερμηνέας στο γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών. Ιππότης της Λεγεώνος της Τιμής. Στο γλωσσικό θέμα άσκησε πολεμική εναντίον των ιδεών του Κοραή. Ο πιο σφοδρός και άδικος από τους αντίπαλους του Κοραή. Ένθερμος υποστηρικτής του ελληνικού Αγώνα. Ανακάλυψε τους έμμετρους μύθους του Βαβρίου σε αθωνιτικό χειρόγραφο.

Αθανάστιος Σταγειρίτης. Καθηγητής της ελληνικής γλώσσας στην Καισαροβασιλική Ακαδημία της Βιέννης. Οξύτατος αντίπαλος του Κοραή και οπαδός του Κοδρινά στα γλωσσικά ζητήματα. Εκδότης του δεκαπενθήμερου φιλολογικού περιοδικού «Καλλιόπη» στη Βιέννη από το 1819 ως το 1821, οπότε με την έκρηξη της ελληνικής Επανάστασης διέκοψε την έκδοσή του, αρνούμενος να υποκύψει στις πιέσεις που του ασκούσε η Οθωμανική κυβέρνηση μέσω του Οικουμενικού Πατριαρχείου.


Επιστροφή
Επιστροφή στη
Μακεδονική Κληρονομιά

Το περιεχόμενο είναι ευγενική προσφορά της Εκδοτικής Αθηνών Α.Ε.