Ιάκωβος Δ. Μιχαηλίδης, Μετακινήσεις σλαβόφωνων πληθυσμών (1912-1930): Ο πόλεμος των στατιστικών, Αθήνα, Εκδόσεις Κριτική και ΚΕΜΟ, 2003.

Πρόκειται ουσιαστικά για την έκδοση της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα στο ΑΠΘ, που εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο μελέτης των δημογραφικών μεταβολών και των πληθυσμιακών μετακινήσεων στις Νέες Χώρες. Έως το 1912 δεν είχαν σημειωθεί σημαντικές δημογραφικές μεταβολές στις υπό εξέταση περιοχές. Οι Βαλκανικοί όμως αποτέλεσαν την αφετηρία μιας επώδυνης εικοσαετίας που άλλαξε ριζικά τη σύνθεση του πληθυσμού τους.

Στη Μακεδονία τα κυριότερα μεταναστευτικά ρεύματα ήταν α) η αποχώρηση μεγάλου αριθμού σλαβοφώνων στη διάρκεια του καλοκαιριού του 1919 ακολουθώντας τον ηττημένο βουλγαρικό στρατό, β) η εθελοντική έξοδος σλαβοφώνων που θεωρούσαν εαυτούς Βούλγαρους μετά την υπογραφή της συνθήκης του Νεϊγί. Στη Θράκη οι σημαντικότερες μετακινήσεις σημειώθηκαν α) μετά το Μάιο 1919 έως τις αρχές του 1920, όταν η διοίκηση της περιοχής πέρασε διαδοχικά στα χέρια των συμμάχων και κατόπιν τα ελληνικά, β) τους πρώτους μήνες του 1923, όταν οι επιλεκτικές εκτοπίσεις σλαβοφώνων εξώθησαν και άλλους να φύγουν στη Βουλγαρία, γ) μετά τον Οκτώβριο του 1923, όταν η συνθήκη του Νεϊγύ επεκτάθηκε στη Δυτική Θράκη. Το 1930 επιλέχθηκε ως όριο επειδή τότε ολοκληρώθηκε η μετακίνηση των σλαβόφωνων και παγιώθηκε ταυτόχρονα η εθνολογική σύνθεση των Νέων Χωρών.

Παράλληλα, μελετώνται: α) η εθνολογική (γλωσσική και θρησκευτική) σύνθεση της Μακεδονίας το 1912, το 1920 και το 1930, βάσει των ελληνικών και των βουλγαρικών στατιστικών, προκειμένου να διαπιστωθεί στατιστικά η δημογραφική αιμορραγία του σλαβόφωνου πληθυσμού, β) η συμπεριφορά των ελληνικών αρχών έναντι των σλαβόφωνων μεταξύ 1912-1930, ώστε να κατανοηθούν κάποιοι από τους παράγοντες που ώθησαν τους σλαβόφωνους να μεταναστεύσουν, γ) το ζήτημα της ρευστοποίησης των περιουσιών των μεταναστών στο πλαίσιο της εφαρμογής της συνθήκης τη Νεϊγί και δ) η μικρής έκτασης μετανάστευση σλαβοφώνων προς τη Γιουγκοσλαβία στη διάρκεια του 1925 και η πολιτική Παγκάλου, που οδήγησε στη βραχύβια αναγνώριση σερβικής μειονότητας στη Μακεδονία. Ασχολείται αποκλειστικά με τη μετανάστευση σλαβοφώνων προς τη Βουλγαρία και τη Γιουγκοσλαβία και όχι με την αποδημία προς Αμερική, Καναδά ή Αυστραλία.

Διέρχεται διεξοδικά ογκωδέστατη ελληνική βιβλιογραφία, καθώς και την αντίστοιχη της Βουλγαρίας και της ΠΓΔΜ, ενώ αξιοποιεί με τον καλύτερο τρόπο υλικό που φιλοξενείται στα αρχεία του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών, της Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας, σε άλλα ιδιωτικά αρχεία, της Κοινωνίας των Εθνών, βρετανικά και βουλγαρικά αρχεία.

Στο τέλος παρατίθεται κατάλογος παλαιών και νέων ονομάτων χωριών της Μακεδονίας και ευρετήριο κύριων ονομάτων.