Ευάγγελος Κωφός - Βλάσης Βλασίδης (επιμ.), Αθήνα -Σκόπια: Η επτάχρονη συμβίωση (1995-2002), Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήση, 2003.

Με αφορμή τη διαπίστωση των επιμελητών του ότι το ζήτημα που στις αρχές της δεκαετίας του 1990 είχε μονοπωλήσει το ενδιαφέρον της ελληνικής κοινής γνώμης στις αρχές του 2002 είχε απωθηθεί στο παρασκήνιο της δημοσιότητας και τελούσε υπό καθεστώς «ελεγχόμενης σιωπής», τα κείμενα που φιλοξενούνται σε αυτόν το συλλογικό τόμο προβαίνουν σε μια αποτίμηση των διμερών σχέσεων Ελλάδας-ΠΓΔΜ, κυρίως καθόσον η εθνική διάσταση του ζητήματος, κυρίως η ονομασία του γειτονικού κράτους, παραμένει υπόθεση στάσιμη και χωρίς εξελίξεις, αντιθέτως σημειώνονται ραγδαίες πρόοδοι στην ανάπτυξη των οικονομικών και πολιτικών σχέσεων μεταξύ των δύο γειτόνων. Από τα κείμενα των συντελεστών,

«Η ενδιάμεση συμφωνία Ελλάδας-ΠΓΔΜ: Προοπτικές και εξελίξεις κατά το Διεθνές Δίκαιο» (σ. 21-67) του Νίκου Ζάικου, αποτελεί μια ενδελεχή ανάλυση του κειμένου της Ενδιάμεσης Συμφωνίας του 1995, που σκοπό έχει να αναδείξει τις προσπάθειες που κατέβαλαν τότε τα δύο μέρη, για να παραμερίσουν αγκυλώσεις του παρελθόντος και να θέσουν σε νέες βάσεις, νομικά κατοχυρωμένες, τις διμερείς σχέσεις τους.

Ο Χαράλαμπος Κοντονής, με το κείμενο «Οι διμερείς σχέσεις Αθήνας-Σκοπίων και η πορεία της ΠΓΔΜ στους διεθνείς οργανισμούς» (σ. 69-111), εξετάζει τις πολιτικές παρεμβάσεις της Αθήνας υπέρ των Σκοπίων προς τους και εντός του πλαισίου των ευρωατλαντικών δομών, στους οποίους μετείχε και μετέχει η Ελλάδα, καθώς και την πολυεπίπεδη στήριξη που η νότια γείτονα πρόσφερε στη δοκιμαζόμενη πολιτική ηγεσία της ΠΓΔΜ κατά την περίοδο της ένοπλης εθνοτικής κρίσης. Με επίκεντρο την πορεία της ΠΓΔΜ προς τους διεθνείς οργανισμούς, μελετά την πολιτική συνεργασία των δύο χωρών (με εξαίρεση στο ζήτημα του ονόματος) για την επίτευξη της ένταξης της ΠΓΔΜ στα διεθνή φόρα.

Ο Χρήστος Νίκας εξετάζει τις «Επιπτώσεις της ενδιάμεσης συμφωνίας Ελλάδας-ΠΓΔΜ στις οικονομικές τους σχέσεις» (σ. 113-154). Στον τομέα των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων των δύο χωρών καταγράφεται εντυπωσιακή πρόοδος παρόλο που οι σχέσεις αυτές ξεκίνησαν από μηδενική βάση, σε βαρύ ψυχολογικά κλίμα και σε εξαιρετικά ασταθές περιβάλλον. Οι δείκτες των εκατέρωθεν εμπορικών συναλλαγών και των ελληνικών επενδύσεων αποδεικνύουν πως η Ελλάδα έχει καταστεί στρατηγικός επενδυτής και προνομιακός εταίρος της ΠΓΔΜ.

Την «Εκκρεμότητα για τη 'διαφορά στην ονομασία'. Η ελληνική οπτική» (σ. 155-264) στο ζήτημα των δυσκολιών που επέφεραν στις διμερείς κρατικές σχέσεις αλλά και στις κοινωνίες των δύο χωρών η ανοιχτή διαφορά για το όνομα και η συνακόλουθη αντιπαράθεση σε θέματα ιστορικής και πολιτισμικής ταυτότητας, εξετάζει ο Ευάγγελος Κωφός. Αναπτύσσει το ζήτημα σε δύο επίπεδα: στο επίσημο (κρατικό), όπου εξελίχθηκε μια δεκάχρονη (1993-2002) άκαρπη διαπραγμάτευση, η οποία πρόσφατα ανακινήθηκε για την εξεύρεση λύσης, και στο επίπεδο της «δημόσιας πρόσληψης», όπου εξετάζονται συνοπτικά οι προβληματισμοί των πολιτικών ελίτ, των ΜΜΕ, της κοινής γνώμης, της ακαδημαϊκής κοινότητας, της εκκλησίας, της διασποράς, των εθνικά Μακεδόνων και των Βορειοελλαδιτών Μακεδόνων. Κλείνει με μια αποτίμηση των προοπτικών για τα ανοιχτά ζητήματα του ονόματος και των ταυτοτήτων.

Ο Αριστοτέλης Τζιαμπίρης, μελετώντας «Το θέμα της ονομασίας στην ΠΓΔΜ μετά την υπογραφή της Ενδιάμεσης Συμφωνίας» (σ. 265-296), εστιάζει στον τρόπο διαπραγμάτευσης του προβλήματος της ονομασίας από τους κρατικούς φορείς της γείτονος, με βάση επίσημα κείμενα και συνεντεύξεις. Εντοπίζει τους παράγοντες που επηρεάζουν και διαμορφώνουν την πολιτική της ΠΓΔΜ στο θέμα. Εξετάζει με προσοχή το ρόλο του διεθνούς παράγοντα στο επίσημο επίπεδο και ημιεπίσημα μέσω των ΜΚΟ και των think tanks, στο μέτρο που όλοι παρεμβαίνουν υπέρ κάποιας λύσης.

Στο άρθρο του «Εμείς και οι άλλοι. Η εικόνα της Ελλάδας στα ΜΜΕ και στο εκπαιδευτικό σύστημα της ΠΓΔΜ» (σ. 297-366) ο Βλάσης Βλασίδης παρακολουθεί την πορεία της διαπραγμάτευσης και τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης για το πρόβλημα του ονόματος και τις διμερείς σχέσεις, σε όλη τη διάρκεια της επταετίας 1995-2002, μέσα από μια λεπτομερή καταγραφή και ανάλυση της στάσης των ΜΜΕ της ΠΓΔΜ. Εξετάζει το φαινόμενο της διαμόρφωσης της ιστορικής και πολιτισμικής ταυτότητας της νέας γενιάς της ΠΓΔΜ με οδηγό της πρόσφατες εκδόσεις σχολικών εγχειριδίων ιστορίας. Επιδίδεται σε μια προσπάθεια ανίχνευσης της εικόνας του γείτονα και της μακεδονικής ταυτότητας που αποκτούν οι σημερινοί μαθητές και των συνεπειών που αυτές θα έχουν στη μελλοντική συμβίωση των επερχόμενων νέων γενεών ένθεν κακείθεν της μεθορίου Ελλάδας-ΠΓΔΜ.

Η Δέσποινα Συρρή στο άρθρο της «Ελλάδα-ΠΓΔΜ: Ο ρόλος της κοινωνίας των πολιτών και η προοπτική της ανάπτυξης» (σ. 367-408) εξετάζει τις πτυχές και τους τομείς συνεργασία των κοινωνιών των πολιτών, κυρίως τους βραδείς ρυθμούς ανάπτυξης αυτής της συνεργασίας. Θεωρεί την έλλειψη θεσμικών υποδομών και σχετικής παράδοσης ως τους κύριους παράγοντες για αυτήν την καθυστέρηση. Διακρίνει ωστόσο τις αισιόδοξες προοπτικές από τις πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται ιδιαίτερα στον ευαίσθητο διασυνοριακό τομέα.

Περιλαμβάνει χρονολόγιο των σημαντικότερων πολιτικών και διπλωματικών γεγονότων από την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της ΠΓΔΜ το 1991 μέχρι το τέλος του 2002.