Roudometof, Victor, Collective memory, national identity, and ethnic conflict: Greece, Bulgaria, and the Macedonian Question, London, Praeger, 2002

Διερευνά την κατασκευή της ελληνικής, της βουλγαρικής και της μακεδονικής εθνικής ταυτότητας, μέσω αφηγήσεων που διαμορφώνουν τη συλλογική μνήμη και παράγουν συγκεκριμένες πολιτικές ταυτότητες που είναι αμοιβαία αποκλειστικές (exclusive). Η ύπαρξη τέτοιων αμοιβαία διαιρετικών/αποκλειστικών πολιτικών ταυτοτήτων είναι η πηγή της διένεξης για το Μακεδονικό σήμερα, το οποίο αποτελεί το καλύτερο πεδίο έρευνας για τη σχέση μεταξύ της συλλογικής μνήμης και της εθνικής ταυτότητας. Το βιβλίο αποτελεί ένα γενικό οδηγό στις σημερινές αντιπαλότητες και αντικατοπτρίζει τη σχέση μεταξύ της εθνικής ταυτότητας και της συλλογικής μνήμης. Στο εισαγωγικό κεφάλαιο δίνεται το περίγραμμα της σχέσης μεταξύ των σύγχρονων αντιπαραθέσεων μεταξύ των βαλκανικών εθνικών κρατών και εξηγείται το κοινωνικοεπιστημονικό πεδίο της συλλογικής ή κοινωνικής μνήμης. Ασχολείται με τις σύγχρονα συμφραζόμενα του μακεδονικού ζητήματος. Συζητά την επίδραση των ιστορικών γεγονότων του παρελθόντος στη σύγχρονη κατάσταση, όμως δεν είναι μια απλή ιστορία της Μακεδονίας, αλλά μια επισκόπηση του αγώνα για τη Μακεδονία μετά το 1989, του αγώνα για τα σύμβολα - το όνομα, την πολιτιστική παράδοση που συνδέεται με την ιστορική παράδοση, την αμφισβητούμενη νομιμότητα των διεκδικήσεων από Ελλάδα, Βουλγαρία και ΠΓΔΜ.

Το δεύτερο κεφάλαιο είναι μία επισκόπηση της πολιτικής και πολιτισμικής κινητικότητας που παρουσιάστηκε στο ζήτημα τη δεκαετία του 1990. Το μακεδονικό έγινε διεθνές πρόβλημα μετά το 1991 και την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας. Μεταξύ 1991-1995 η Ελλάδα αρνούνταν να αναγνωρίσει το καινούργιο κράτος αλλά αρνούνταν και τη διεθνή αναγνώρισή του. Μετά το 1995 κράτησε χαμηλότερο διεθνές προφίλ, όμως συνέχισε να είναι σημαντικό ζήτημα εσωτερικό. Ασφαλώς, εκτός από την Ελλάδα και άλλες χώρες ήταν αντίθετες στην ίδρυση ανεξάρτητου μακεδονικού κράτους, λ.χ. η Βουλγαρία. Εξάλλου το Μακεδονικό έγινε στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 διεθνές ζήτημα και εξαιτίας της παρουσίας Ελλήνων, Βουλγάρων και Σλαβομακεδόνων μεταναστών σε χώρες όπως η Αυστραλία, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς, όπου λειτούργησαν ως ομάδες πίεσης προς υπεράσπιση των συμφερόντων των χωρών καταγωγής τους. Τόσο μεταξύ των κοινοτήτων των μεταναστών όσο και εντός των βαλκανικών κρατών οι τοπικές ομάδες διανοουμένων παίζουν σημαντικό ρόλο προωθώντας τις εθνικές αφηγήσεις, πυροδοτώντας περαιτέρω τα εθνικιστικά πάθη. Οι απόψεις εκείνων που διαφωνούν διώκονται. Ποια είναι η Μακεδονία και οι λαοί της; Ποιες είναι οι αφηγήσεις που οδηγούν σε πάθη.

Στο τρίτο κεφάλαιο αναθεωρούνται οι εθνικές αφηγήσεις για τη Μακεδονία και αποκαλύπτονται οι λόγοι της (οργισμένης) ελληνικής και βουλγαρικής αντίδρασης στο ζήτημα του ανεξάρτητου μακεδονικού κράτους. Εξετάζει αυτές τις αφηγήσεις συγκριτικά, θέτοντας τη μία απέναντι στην άλλη, προκειμένου να φανεί γιατί όσοι αποδέχονται αυτή την αφήγηση βρίσκουν εξαιρετικά προσβλητικές για την εθνική τους ταυτότητα τις άλλες αντιτιθέμενες αφηγήσεις. Μόνο εξετάζοντας τις προκαταλήψεις κάθε εθνικής αφήγησης και τις σχέσεις της με τα πολιτικά σχέδια, όπως η κατασκευή ενός έθνους, στο πλαίσιο των τοπικών κρατών είναι δυνατόν να προκύψει η ερμηνεία της εμφάνισης και της φύσης τους.

Το κεφάλαιο τέσσερα προσφέρει έναν απολογισμό ή μία εξήγηση της εξέλιξης των ιστορικών γεγονότων και το μοτίβο πολιτιστικής ιστορίας που οδήγησε στην κατασκευή και την αναπαραγωγή της μακεδονικής εθνικής ταυτότητας. Επιμένει στο ρόλο των συγκρουόμενων εθνικών διεκδικήσεων στα ευρωπαϊκά εδάφη της οθωμανικής αυτοκρατορίας και στο ρόλο των κρατικών πολιτικών για την πολιτιστική ομογενοποίηση κατά τη μεσοπολεμική περίοδο στα βαλκανικά εθνικά κράτη. Από τους γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς μέχρι την εγκατάσταση των μικρασιατών προσφύγων στην ελληνική ΄Μακεδονία και μέχρι το ρόλο των κομμουνιστικών κομμάτων και τα μεταπολεμικά μεταναστευτικά ρεύματα, όλα καθόρισαν την ιστορική τροχιά των λαών της Μακεδονίας, συμβάλλοντας στην κατασκευή των αντίπαλων ταυτοτήτων. Επιμένει στο διεθνή/υπερεθνικό χαρακτήρα της κατασκευής της ελληνικής και της μακεδονικής εθνικής ταυτότητας στον 20ό αιώνα, διαδικασία που μπορεί να ήταν παρούσα και τις προηγούμενες περιόδους, όμως η σύγχρονη πρόοδος των ηλεκτρονικών μέσων συνέβαλε σημαντικά ώστε οι νέοι μετανάστες να αναπτύσσουν στενούς δεσμούς με την πατρίδα τους, ακόμη και χωρίς ποτέ να έχουν πατήσει πόδι σε αυτή.

Τα κεφάλαια 5 και 6 πραγματεύονται το ζήτημα των μακεδονικών μειονοτήτων στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία και κατόπιν υπεισέρχονται στο πλέον γνωστό θέμα της αλβανικής μειονότητας στην ΠΓΔΜ. Σλαβομακεδόνες ακτιβιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε Ελλάδα και Βουλγαρία τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχουν θέσει ζήτημα μακεδονικής μειονότητας στις δύο χώρες και έχουν επιχειρήσει να αξιοποιήσουν τα διεθνή fora, για να πιέσουν τα δύο κράτη να τους χορηγήσουν πολιτιστικά δικαιώματα ως μειονότητα. Οι προσπάθειές τους όμως συναντούν σφοδρή αντίδραση στα δύο κράτη και έχουν αντιμετωπιστεί ως ελάχιστα αποκρυμμένες προσπάθειες να διαταράξουν την εδαφική ακεραιότητα των δύο κρατών. Ελλάδα και Βουλγαρία δεν ήταν έτοιμες να ασχοληθούν με τέτοια ζητήματα, τα οποία εξάλλου τέθηκαν πρωτίστως σε διεθνείς συναντήσεις και από μη κυβερνητικές οργανώσεις, γεγονός που είναι ξεκάθαρη και ικανή απόδειξη πώς μεταβάλλονται οι κανόνες στις διεθνείς σχέσεις και πώς αναδιαμορφώνεται η εθνική κυριαρχία. Παρά τους ρητορικούς ισχυρισμούς και τις πολλούς ανεπίσημους υπολογισμούς της μακεδονικής πλευράς, στην πραγματικότητα οι μειονοτικοί μακεδονικοί πληθυσμοί σε Ελλάδα και Βουλγαρία δεν είναι παρά ευάριθμοι.

Η κατάσταση είναι διαφορετική με τους Αλβανούς στην ίδια την ΠΓΔΜ, αυτούς που βρίσκονται διασκορπισμένοι στο βόρειο και το δυτικό τμήμα της χώρας, στο Κόσοβο. Επιπλέον, αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες Αλβανοί έχουν μεταναστεύσει νομίμως ή παρανόμως στην Ελλάδα, διαστρέφοντας για άλλη μια φορά τα πραγματικά δεδομένα. Το κεφάλαιο έξι εξετάζει την ελληνοαλβανική φιλονικία σχετικά με τη θέση της ελληνικής μειονότητας στη Νότια Αλβανία, επιπλέον εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι εξελίξεις στο Κόσοβο στη διάρκεια της δεκαετίας του 1990 επηρέασαν τις εθνοτικές σχέσιες μεταξύ Αλβανών και Σλαβομακεδόνων στην ΠΓΔΜ.

Στο τελικό κεφάλαιο συντίθενται τα επιχειρήματα κάθε επιμέρους κεφαλαίου και δίνεται μια σύνοψη της επιχειρηματολογίας και των εξηγήσεων που δίνονται. Επίσης περιλαμβάνει μια σύντομη επισκόπηση των σύγχρονων εξελίξεων στην περιοχή.