Σπυρίδων Σφέτας, Η διαμόρφωση της σλαβομακεδονικής ταυτότητας. Μια επώδυνη διαδικασία, Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις Βάνιας, 2003 + ευρετήριο κύριων ονομάτων και παράρτημα εγγράφων

Εξετάζει τους μηχανισμούς και τους παράγοντες, κυρίως πολιτικούς, που συνετέλεσαν στη διαμόρφωση της σλαβομακεδονικής ταυτότητας. Στηρίζεται γι' αυτήν την εξέταση σε αδημοσίευτο αρχειακό υλικό, στον τύπο και σε δημοσιευμένες πηγές.

Τα θέματα που συζητά είναι η σλαβική αφύπνιση στη Μακεδονία και τα περιθώρια για τη δημιουργία και ανάπτυξη μιας καθαρά σλαβομακεδονικής, μη βουλγαρικής, μη σερβικής εθνικής ιδεολογίας στον ευρύτερο χώρο της Μακεδονίας κατά το 19ο αιώνα, διερευνά το βουλγαροσερβικό ανταγωνισμό στο ζήτημα της διαμόρφωσης των ταυτοτήτων στη Μακεδονία και την ανάδυση του εθνικού σλαβομακεδονικού σεπαρατισμού μεταξύ 1878-1934, διερμηνεύει τη θέση του διεθνούς κομμουνιστικού κινήματος για την ύπαρξη μακεδονικού έθνους στο μεσοπόλεμο, μελετά τη σύγκρουση της βουλγαρικής εθνικής ιδέας με τον εκκολαπτόμενο σλαβομακεδονισμό στις συνθήκες του Β' Π.Π., τη δυναμική του σλαβομακεδονικού εθνικισμού και αλυτρωτισμού από την ίδρυση του κράτους των Σκοπίων μέχρι τη ρήξη Τίτο-Στάλιν, τη ρήξη Γιουγκοσλαβίας - ΕΣΣΔ και την αναζωπύρωση της βουλγαρογιουγκοσλαβικής διένεξης για την ιστορικότητα του μακεδονικού έθνους.

Υποστηρίζει πως το σλαβομακεδονικό έθνος διαμορφώθηκε ως μέρος της διαδικασίας εξισορρόπησης μεταξύ του σερβικού και του βουλγαρικού ανταγωνισμού για τη Μακεδονία και το «μακεδονικό» έθνος. Για το Βούλγαρο ο όρος Μακεδόνας σημαίνει τον αλύτρωτο Βούλγαρο της Μακεδονίας, για τον Έλληνα δεν είναι παρά ένας γεωγραφικός προσδιορισμός, ενώ για τον κάτοικο των Σκοπίων είναι ένα ιδιαίτερο σλαβικό εθνωνύμιο. Οι Σλαβομακεδόνες δεν δέχονται ότι είναι δημιούργημα του 20ού αιώνα. Για να νομιμοποιήσουν την ύπαρξή τους, ανάγουν την καταγωγή τους και την εξέλιξή τους στο παρελθόν. Ο Σλαβομακεδόνας επαίρεται για την προέλευσή του από την ανάμειξη των Σλάβων του 7ου αιώνα με τους αρχαίους Μακεδόνες, από τους οποίους κληρονόμησαν το όνομα Μακεδών, ως σλαβικό πλέον εθνωνύμιο. Οι νεότεροι εθνικισμοί είναι δυναμικότεροι των παλαιών, αν και βρίσκονται ακόμη στο 19ο αιώνα. Σε αυτό αποδίδει την ψύχωση των Σκοπιανών με το όνομα και τον όρο "Μακεδονία".