Χρυσανθόπουλου, Μιχαήλ Σ., Οι Έλληνες στη Βόρειο Μακεδονία. Η πορεία του ελληνισμού στο κράτος των Σκοπίων, Θεσσαλονίκη, Κυρομάνος, 1997.

Μελέτη για τον ελληνισμό των Σκοπίων, ως προσπάθεια για την αποκάλυψη της αλήθειας, το σπάσιμο της ένοχης σιωπής και της αδιαφορίας, που ο συγγραφέας διακρίνει πως επιδεικνύεται για τον εκτός των ελληνικών συνόρων ελληνισμό, ο οποίος βρίσκεται εγκαταστημένος σε περιοχές που εθνολογικά και πολιτισμικά του ανήκουν, σε αυτή που αποκαλεί Βόρεια Μακεδονία.

Το πρώτο κεφάλαιο, για την "Ίδρυση της επονομαζόμενης 'Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας'" εξετάζει την επιλογή της γιουγκοσλαβικής ηγεσίας να ονομάσει "Μακεδονία" τη νότια περιοχή στο ομοσπονδιακό κράτος που δημιούργησε μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, καθώς και τη στάση της Βουλγαρίας και την Ελλάδας απέναντι σε αυτήν την εξέλιξη. Το δεύτερο κεφάλαιο για την "Προπαγάνα - Δομή -Δράση" εξετάζει ορισμένες από τις επιλογές της ηγεσίας των Σκοπίων αλλά και της ομοσπονδιακής Γιουγκοσλαβίας για την εμφύσηση εθνικής συνείδησης, την κατασκευή γλώσσας, την παραχάραξη της ιστορίας, τη διεθνή κινητοποίηση για τους ίδιους σκοπούς, αλλά και για τις διώξεις εις βάρος διαφωνούντων στο εσωτερικό του ομόσπονδου κρατιδίου, κυρίως αυτών που επέμεναν να διατηρούν φιλοβουλγαρική στάση. Στο τρίτο κεφάλαιο, που αφορά τον "Ελληνισμό στη Δημοκρατία των Σκοπίων", δίνονται στατιστικά στοιχεία για τον αριθμό των Ελλήνων στην περιοχή, από το 1943, 1948, 1953, 1960, 1971 έως τα 1993 και δηλώσεις του προέδρου της Δημοκρατίας των Σκοπίων του 1993 για την πληθυσμιακή σύνθεση της χώρας του. Επιπλέον γίνεται λόγος για όσους απάχθηκαν ή κατέφυγαν στα Σκόπια μετά τον ελληνικό εμφύλιο, τις διώξεις και τις καταπιέσεις εις βάρος των γηγενών Ελλήνων, τα μέτρα για τη μεταβολή της εθνολογικής σύστασης της περιοχής.

Στο τέταρτο κεφάλαιο, "Νέες στατιστικές και εθνοτικές αναλύσεις", παρέχει νέα στοιχεία όπως τα παραπάνω, που δημοσιεύτηκαν από το 1994 μέχρι το χρόνο έκδοσης του βιβλίου σε εφημερίδες ή από την επίσημη στατιστική υπηρεσία της χώρας, σχόλια για το χειρισμό των άλλων εθνικών και εθνοτικών ομάδων στη γειτονική δημοκρατία όπως περιέχονται σε διάφορα κείμενα και βιβλία που εκδόθηκαν εκεί. Το πέμπτο κεφάλαιο περιέχει "Προσωπικές μαρτυρίες", για "τη ζωή και τα προσωπικά δράματα των Σαρακατσάνων στο κράτος των Σκοπίων", "Βλάχα από το Μοναστήρι καταθέτει με απλά λόγια τις περιπέτειες του ελληνισμού στη γειτονική δημοκρατία, δίνοντας ανάγλυφα τα όσα -ίσως- η ιστορική αναφορά δεν μπορεί να αποδώσει", "σκέψεις που μας εμπιστεύτηκε η πρόεδρος του 'Συνδέσμου Μοναστηριωτών Θεσσαλονίκης…" σχετικά με την πατρίδα της, το Μοναστήρι, σλαβόφωνων Μακεδόνων που κράτησαν τον ελληνισμό τους με πείσμα, του προέδρου του συλλόγου Στρωμνιτσιωτών, τα αιτήματα του κόμματος της "Λέγκας των Βλάχων" της ΠΓΔΜ, οι οποίοι υπέβαλαν γραπτό υπόμνημα σε υποεπιτροπή της βουλής των Σκοπίων, συνέντευξη ενός Έλληνα Μακεδόνα από τη γειτονική χώρα που εξηγεί την κατάσταση που επικρατεί εκεί για τον ελληνισμό. Στο έκτο κεφάλαιο, για τη σλαβική διεκδίκηση της Μακεδονίας μέσα από κείμενα του μεσοπολέμου, δημοσιεύονται "ντοκουμέντα", σε μετάφραση του συγγραφέα, που είδαν το φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου τόσο στον ταραγμένο βαλκανικό χώρο όσο και στο εξωτερικό (συγκεκριμένα στις ΗΠΑ, όπου είχαν καταφύγει Βούλγαροι κάθε λογής, κάθε πολιτικής απόκλισης και δράσης). Πρόκειται για κείμενα πρωτίστως πολιτικής έμπνευσης, γραμμένα από εκτός νόμου εκφραστές της αριστερής εν γένει ιδεολογίας, οι οποίοι στο πλαίσιο των αποφάσεων της Κομιντέρν αποπειράθηκαν να κατασκευάσουν και να παγιώσουν μια διεκδικητική πανσλαβική κοσμοθεωρία, αυτή που, κατά την άποψη του συγγραφέα, ακόμη ταλαιπωρεί το μακεδονικό χώρο.