Αναστασία Καρακασίδου, Μακεδονικές ιστορίες και πάθη 1870-1990, Αθήνα, Οδυσσέας, 2000

Επιθυμεί να δείξει τις πολύπλοκες ιστορικές διαδικασίες και εμπειρίες που διαμορφώνουν κάθε φορά τις εθνικές και πολιτισμικές ταυτότητες και τις κοσμοαντιλήψεις των ανθρώπων και πώς αυτοί ανταποκρίνονται επηρεαζόμενοι κατά περίπτωση από τον περίγυρο, τις συνθήκες και την οικονομική και κοινωνική τους θέση. Χρησιμοποιεί ως παράδειγμα την κοινότητα της Ασσήρου για να μελετήσει την πορεία των αγροτικών και εμπορικών κοινοτήτων της Μακεδονίας από την οθωμανική κυριαρχία προς το ελληνικό εθνικό κράτος και την αναζήτηση εκ μέρους των κοινοτήτων αυτών των τρόπων να ανταποκριθούν ενεργά αλλά συχνά και από αντίδραση σε αυτήν την αλλαγή.

Παρουσιάζει στην ιστορική του εξέλιξη (από την οθωμανική περίοδο στην άνοδο των βαλκανικών εθνικισμών, ιδιαίτερα του ελληνικού και του βουλγαρικού, κατόπιν στην περίοδο της ένοπλης σύγκρουσής τους στη Μακεδονία 1900-1913 και τη χάραξη των συνόρων, στην περίοδο 1922-1940 και τέλος στην περίοδο από την Κατοχή και τον εμφύλιο μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990) τον τρόπο που μια κοινότητα της ελληνικής Μακεδονίας βίωσε τη διαδικασία οικοδόμησης του έθνους και του σχηματισμού του εθνικού κράτους σε όλη τη διάρκεια του αιώνα που πέρασε. Χρησιμοποιεί την ανθρωπολογία αλλά και την ιστορία, για να υποστηρίξει την άποψη πως η εθνική ταυτότητα των κατοίκων της κοινότητας που μελετά υπήρξε προϊόν μιας διαδικασίας ομογενοποίησης και συγχώνευσης, η οποία είχε ξεκινήσει πριν από την ενσωμάτωση της Μακεδονίας στο ελληνικό κράτος το 1913 και συνεχίστηκε και έπειτα από αυτήν. Καθώς το κράτος (καταρχήν οποιοδήποτε εθνικό κράτος ως δομή, ως κεντρικός φορέας εξουσίας, αλλά ιδιαιτέρως το ελληνικό κράτος) σφετεριζόταν όλο και περισσότερο την αυτονομία της τοπικής κοινότητας, οι τοπικές σχέσεις (ταξική και κοινωνική διαστρωμάτωση, επαγγελματικές σχέσεις και δομές κ.ά.) αναδομήθηκαν μέσα από τις προσπάθειες του κράτους -με την παιδεία, τα δημόσια έργα, τις μαζικές επικοινωνίες, την επιβολή εθνικών συμβόλων και τη θρησκεία- να μετασχηματίσει οποιαδήποτε «αιρετική» ταυτότητα και να δημιουργήσει έναν κοινό εθνικό πολιτισμό οπουδήποτε προηγουμένως συνυπήρχαν διακριτές τοπικές κοινωνικές ομάδες. Παρουσιάζει διαρκώς τις σχέσεις ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη, την κρατική σταθεροποίηση και την οικοδόμηση του έθνους και της εθνικότητας υπό το φως των πολιτικών και κοινωνικών εξελίξεων κάθε περιόδου, μελετώντας κάθε φορά επιμέρους ζητήματα οικονομικών και κοινωνικών δομών και των εξελίξεων (συνέχειες, ασυνέχειες και ρήξεις) σε αυτές, συχνά μέσα από προσωπικές/ατομικές ιστορίες και παραδείγματα.

Σε αυτή τη διαδικασία οι ντόπιοι χωρικοί διατύπωσαν τρία διαφορετικά είδη ιστορικών αφηγήσεων: τη γενική εθνική ιστορία όπως την έμαθαν στο σχολείο, μια άλλη μορφή ιστορίας που συνέδεε τα τοπικά γεγονότα-ορόσημα με τη μεγάλη κληρονομιά της εθνικής ιστορίας, και ένα τρίτο είδος, με ιστορίες ατόμων και οικογενειών, αυτές που οι αφηγητές δεν θεωρούσαν τίποτε άλλο από αναμνήσεις.

Φιλοδοξία της συγγραφέως ήταν να τεκμηριώσει τον «εξελληνισμό» μιας κοινότητας της κεντρικής Μακεδονίας, γι' αυτό καταγράφει αρκετές τοπικές λεπτομέρειες, ελπίζοντας να δείξει με σαφήνεια και συγκεκριμένα ποιες επιπτώσεις είχε αυτή η ταραχώδης πορεία στις ζωές των ανθρώπων, στις οικογένειες, στην ίδια την κοινότητα και τις υποομάδες μέσα σε αυτήν.