Angeliki E. Laiou, «The economy of Byzantine Macedonia in the Palaiologan period», σ. 199-211

Η διάρθρωση της οικονομίας στη Μακεδονία κατά την παλαιολόγεια περίοδο μπορεί να θεωρηθεί μοντέλο μεσαιωνικής οικονομίας, ειδικά στο πλαίσιο της αυτοκρατορίας. Η μακεδονική οικονομία ήταν σαφώς διαφοροποιημένη, διαχωρισμένη και δομημένη σε τομείς, που έδειχναν τους διαφορετικούς βαθμούς αντίδρασης/απόκρισης στο γενικότερο οικονομικό περιβάλλον. Η οικονομική επιτυχία ή αποτυχία υπήρξε άμεσα συνδεδεμένη με τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες και εξελίξεις. Στηριζόταν κατά το πρώτο μισό του 14ου αιώνα στην επιτυχημένη πολιτική σταθερότητα όχι όμως και σε υγιείς κοινωνικές σχέσεις και συνθήκες (γι' αυτό και δεν κατόρθωσε να αντέξει στις υπερβολικές πιέσεις του δεύτερου μισού του ίδιου αιώνα). Υπήρχε ένα κράτος που θεωρούσε τουλάχιστον υποχρέωσή του να προσφέρει ένα μίνιμουμ ασφάλειας στους υπηκόους του, αν και συχνά δεν μπορούσε να ανταποκριθεί στο καθήκον του αυτό. Η σχετική ασφάλεια ήταν απαραίτητη για την ανάπτυξη της οικονομίας. Η οικονομία της Μακεδονίας την παλαιολόγεια περίοδο ήταν καλά αναπτυγμένη, αν και υπήρχαν επιπλέον παραγωγικές δυνατότητες, οι περισσότεροι οικονομικοί τομείς ευδοκιμούσαν, αγροτοκαλλιέργεια, κτηνοτροφία, ορυχεία, παραγωγή αλατιού, εμπορικές δραστηριότητες, ο βιοτεχνικός τομέας, η οικονομία συνδεδεμένη με την παγκόσμια αγορά.

Όμως οι οικονομικές συνθήκες για τον χωρικό ήταν εξαιρετικά ανυπόφορες, γι' αυτό συχνά οι χωρικοί πουλούσαν τη γη τους στα μοναστήρια και εγκατέλειπαν τη γη τους. Αυτή η συγκέντρωση γης στα χέρια λίγων, που σε όρους οικονομικούς θεωρείται βήμα θετικό, σήμαινε την πτώχευση, την κατάπτωση του αγροτικού κόσμου, με άλλα λόγια σήμαινε κρίση στην αγροτική παραγωγή. Η συγκέντρωση της γαιοκτησίας στα χέρια των μοναστηριών στο τέλος του 14ου αιώνα αλλά και λίγων ιδιωτών λαϊκών επέτεινε την ανασφάλεια και τον κίνδυνο, καθώς οι γαιοκτήμονες επιδίωκαν την αύξηση των ενοικίων και δεν είχαν καμία πρόθεση για ανταμοιβή του επιχειρηματία. Ως αποτέλεσμα της άγριας εκμετάλλευσης του αγροτικού κόσμου, το οθωμανικό σύστημα εκμετάλλευσης φάνηκε ελαφρύτερο από το βυζαντινό και οι Οθωμανοί έγιναν εύκολα αποδεκτοί ως κυρίαρχοι. Και ως αποτέλεσμα των εμφυλίων μεταξύ των αριστοκρατών, οι τελευταίοι υπέστησαν απώλειες πόρων και το μοντέλο της αγροτικής παραγωγής και εμπορίας των προϊόντων άλλαξε. Η αριστοκρατία συνέχισε να αναμειγνύεται στο εμπόριο, όμως δεν το ήλεγχε πλέον. Και οι πολιτικές έριδες είχαν ως αποτέλεσμα η οικονομία για μεγάλη περίοδο να μην μπορεί να λειτουργήσει κανονικά εξαιτίας της έλλειψης ενότητας γεωγραφικού χώρου.