Μονή Βατοπεδίου

Η μονή Βατοπεδίου είναι χτισμένη στο μυχό ενός μεγάλου κόλπου, στα βορειοανατολικά της χερσονήσου του Άθω. Χτίστηκε το 972 και κτήτορές της ήταν οι μοναχοί Αθανάσιος, Αντώνιος και Νικόλαος, όλοι μαθητές του Αγίου Αθανασίου Αθωνίτη. Η ανέγερση των σημερινών κτισμάτων έγινε στα χρόνια του αυτοκράτορα Μανουήλ Α' Κομνηνού.

Παρουσιάζει την όψη μικρής μεσαιωνικής πολιτείας καθώς διαθέτει πολλές πτέρυγες, πύργους, τρούλους, παρεκκλήσια, εργαστήρια και αποθήκες. Το καθολικό, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, χτίστηκε στα τέλη του 10ου αι. σύμφωνα με το αθωνικό αρχιτεκτονικό. Στους τοίχους του σώζονται μικρά δείγματα από την αρχική ψηφιδωτή διακόσμηση του ναού. Οι σημερινές τοιχογραφίες του ναού ανάγονται στον 14^ο αι. Εκτός του καθολικού υπάρχουν πολλά παρεκκλήσια εντός και εκτός της μονής. Εκτός από το καθολικό η μονή διαθέτει 19 παρεκκλήσια εντός και εκτός των τειχών.

Απέναντι από το καθολικό βρίσκεται η τράπεζα, κτίσμα του 12^ου αι, η οποία τοιχογραφήθηκε το 1786. Η μονή διαθέτει πάρα πολλά κειμήλια. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι φυλάσσονται ένα τεμάχιο Τιμίου Ξύλου, η Ζώνη της Παναγίας, μέρος του καλάμου, στο οποίο είχε στερεωθεί ο σπόγγος με το ξύδι κ.α.

H βιβλιοθήκη και το σκευοφυλάκιο της μονής είναι πολύ πλούσιοι σε θησαυρούς και κειμήλια. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στη βιβλιοθήκη φυλάσσονται 1700 χειρόγραφοι κώδικες και 10.000 έντυπα παλαιά βιβλία.

Η μονή Βατοπεδίου μαζί με τη μονή Παντοκράτορος ήταν οι τελευταίες μονές που εγκατέλειψαν την ιδιορρυθμία για να ακολουθήσουν τον κοινοβιακό βίο. Η αλλαγή έγινε το 1992 και συνοδεύτηκε από την εγκατάσταση σε αυτό μιας πολύ δραστήριας αδελφότητας Κυπρίων -κυρίως-μοναχών. Σήμερα στο Βατοπέδι διαβιούν περισσότεροι από 100 μοναχοί, οι περισσότεροι στο Άγιο Όρος. Στο Βατοπέδι ανήκουν οι σκήτες του Αγίου Ανδρέα στις Καρυές και του Αγίου Δημητρίου σε μικρή απόσταση από τη μονή.

Η σκήτη Μπογορόδιτσα (Θεογεννήτρια) είναι χτισμένη σε μια απόκρημνη περιοχή μεταξύ της μονής Βατοπεδίου και της μονής Παντοκράτορος σε υψόμετρο 700 μέτρων. Μοιάζει με μονή καθώς περιβάλλεται από τείχος και στη μέση της αυλής υπάρχει ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Το μεγαλύτερο μέρος της σκήτης είναι σε κακή κατάσταση. Tο κυριακό της σκήτης είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Eίναι λιτός ναός αγιορειτικού τύπου, και έχει καταστραφεί πολλές φορές στο παρελθόν από πυρκαϊά. Στη σκήτη κατοικεί πλέον μόνο ένας μοναχός.

Αντίθετα η άλλη σκήτη της περιοχής, η σκήτη Αγίου Δημητρίου που απέχει μια ώρα από τη μονή Βατοπεδίου είναι πλέον ακατοίκητη και κατεστραμμένη. Είναι κτισμένη σε υψόμετρο και έχει τη μορφή οικισμού. Το κυριακό της σκήτης Αγίου Δημητρίου χτίστηκε το 12^ο αιώνα. Ανακαινίστηκε στις αρχές του 18^ου αι και τοιχογραφήθηκε το 1755. Ο εξωνάρθηκας κατασκευάστηκε αργότερα και τοιχογραφήθηκε το 1806.