Μονή Εσφιγμένου

Η μονή Εσφιγμένου είναι χτισμένη στα βορειοανατολικά της χερσονήσου του Άθω, στο μυχό ενός κόλπου. Απέχει με το καράβι από την Ιερισσό μιάμιση ώρα. Σύμφωνα με τη βυζαντινή παράδοση η μονή ιδρύθηκε από τη βυζαντινή αυτοκράτειρα Πουλχερία τον 5^ο αι. Το σημερινό κτιριακό συγκρότημα άρχισε να δημιουργείται στα τέλη του 10^ου και στις αρχές του 11^ου αι. Λόγω της θέσης της, δίπλα στη θάλασσα, η μονή υπέφερε πολύ από τις επιδρομές των πειρατών. Κατά τη διάρκεια του 14^ου αι. μάλιστα αλώθηκε τρεις φορές από πειρατές με αποτέλεσμα να πέσει σε παρακμή. Άρχισε να ανακάμπτει τον 17^ο αι. Στα χρόνια της επανάστασης του 1821 η Εσφιγμένου ήταν το ορμητήριο των Ελλήνων επαναστατών. Μάλιστα οι μισοί μοναχοί αποσχιματίστηκαν και πολέμησαν στις τάξεις του σώματος του Εμμανουήλ Παπά.

Το καθολικό της μονής είναι αφιερωμένο στην ανάληψη του Σωτήρος. Χτίστηκε την πρώτη δεκαετία του 19^ου αι. και τοιχογραφήθηκε την ίδια περίοδο. Το ξύλινο σκαλιστό τέμπλο του ναού κατασκευάστηκε την ίδια περίοδο. Παρουσιάζει την ιδιαιτερότητα ότι όλες οι μικρές διακοσμητικές παραστάσεις δεν είναι ανάγλυφες, αλλά γλυπτές, που προεξέχουν ασυνήθιστα από το τέμπλο. Εντός του ναού βρίσκονται τα παρεκκλήσια των Εισοδείων της Θεοτόκου και των Αρχαγγέλων.

Εκτός αυτών άλλα παρεκκλήσια μέσα στη μονή είναι αφιερωμένα στους Άγιους Κοσμά και Δαμιανό, Άγιο Άνθιμο, Άγιο Γεώργιο, Άγιους Κωνσταντίνο και Ελένη, Άγιο Γρηγόριο Παλαμά, Άγιο Νείλο, Νείλο το Μυροβλήτη και τον Ιωάννη τον Ελεήμονα.

Ακριβώς απέναντι από το καθολικό είναι η τράπεζα, που στεγάζεται σε αυτόνομο κτίριο στην αυλή της μονής. Στον ενδιάμεσο χώρο βρίσκεται και η φιάλη για τον αγιασμό των υδάτων.

Στο καθολικό φυλάσσονται πολλά τίμια λείψανα αγίων. Στη βιβλιοθήκη της μονής που στεγάζεται πάνω από το νάρθηκα του καθολικού φυλάσσονται πολλά χειρόγραφα βιβλία και κειμήλια, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει ένα μέρος της σκηνής του Μεγάλου Ναπολέοντα.

Η μονή Εσφιγμένου αποτελεί το καταφύγιο των ζηλωτών στο Άγιο Όρος. Οι μοναχοί δεν έχουν σχέσεις με άλλες μονές, δεν μνημονεύουν τον Πατριάρχη και τάσσονται κατά του διαλόγου με τις άλλες χριστιανικές εκκλησίες. Αν και δεν έχει κοινωνία με την αγιορείτικη κοινότητα, ωστόσο η μονή καταλαμβάνει βάσει του κανονισμού τη δέκατη όγδοη θέση στην ιεραρχία των μονών του Αγίου Όρους και κατοικείται από 90 μοναχούς (2001).