Μονή Ξενοφώντος

Η μονή Ξενοφώντος, ιδρύθηκε το 998 με πρώτο ηγούμενο τον μοναχό Ξενοφώντα. Υπέστη μεγάλες καταστροφές τον 13^ο και τον 14^ο αι. από τους Λατίνους και τους Καταλανούς πειρατές, όμως τους επόμενους αιώνες κατόρθωσε να ανακάμψει. Ήταν η πρώτη μονή που επανήλθε στον κοινοβιακό τρόπο οργάνωσης το 1784. Η μονή γιόρτασε πρόσφατα (το 1998) τα 1000 χρόνια από την ίδρυσή της. Με την ευκαιρία του εορτασμού της χιλιετηρίδας έχει διαμορφωθεί στο υπόγειο μιας πτέρυγας ένας σύγχρονος εκθεσιακός χώρος, που αναδεικνύει τα σπουδαιότερα κειμήλια της μονής.

Το μοναστηριακό συγκρότημα είναι αρκετά μεγάλο, με ευρύχωρη αυλή (μάλιστα είναι η μοναδική μονή του Αγίου Όρους με δυο καθολικά). Από την πλευρά της θάλασσας η μονή εμφανίζεται να έχει πολλούς ξύλινους εξώστες και σαχνισιά, ενώ από τις άλλες όψεις περιβάλλεται από ψηλά οχυρωματικά τείχη που πρόσφεραν προστασία από τις επιδρομές των πειρατών σε παλαιότερες εποχές.

Το αρχαιότερο καθολικό βρίσκεται κοντά στην πύλη της μονής. Είναι αφιερωμένο στον Άγιο Γεώργιο. Χτίστηκε τον 16^ο αι. και τοιχογραφήθηκε από εκπροσώπους της Κρητικής σχολής. Το νέο καθολικό, που βρίσκεται στην ανωφέρεια της αυλής, κτίστηκε το διάστημα 1817-1837 και συγκαταλέγεται στα μεγαλύτερα καθολικά των αγιορείτικων μονών. Μπροστά από το νέο καθολικό βρίσκεται η φιάλη για τον αγιασμό των υδάτων.

Εντός της μονής υπάρχουν οκτώ παρεκκλήσια, αφιερωμένα στην Αγία Ευφραιμία, τους Αγίους Κοσμά και Δαμιανό, στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στον Άγιο Ιωάννη το Θεολόγο, στα Εισόδια της Θεοτόκου, στον Άγιο Λάζαρο και στον Άγιο Στέφανο. Επίσης έξι παρεκκλήσια βρίσκονται εκτός των τειχών της μονής. Η βιβλιοθήκη της μονής φιλοξενεί 300 χειρόγραφα και 4.000 έντυπα βιβλία.

Η μονή Ξενοφώντος καταλαμβάνει την 16^η θέση μεταξύ των αγιορείτικων μοναστηριών και κατοικείται από 102 μοναχούς (2001). Εξάρτημα της μονής αποτελεί η γειτονική σκήτη του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου.