Σαρρής, Βασίλειος, Η λογοτεχνικότητα της 'συγγραφής' "Η άλωσις της Θεσσαλονίκης" του αρχιεπισκόπου Ευσταθίου (προσέγγιση με βάση την αριστοτελική θεώρηση), μεταπτυχιακή εργασία, τμήμα Φιλολογίας, Φ.Λ.Σ., Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 199???7/8, 105 σ.

Η 'συγγραφή' του φιλολόγου αγίου Ευσταθίου, αρχιεπισκόπου Θεσσαλονίκης αφορά στην άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Νορμανδούς της Σικελίας στα 1185 μ.Χ. Δημοσιεύτηκε στη Θεσσαλονίκη στα τέλη Φεβρουαρίου 1186 και εκτός από την άλωση αναφέρεται και σε άλλα γεγονότα της βασιλείας του Ανδρόνικου Κομνηνού. Αποτελεί ουσιαστικά τη βασική πηγή για την εξιστόρηση των ετών 1180-1185 στη Χρονική Ιστορία του Νικήτα Χωνιάτη. Ονομαστός φιλόλογος, σχολιαστής των Ομηρικών επών, ο Ευστάθιος συνέγραψε ένα έργο μοναδικής ιστορικής αξίας τόσο για τα γεγονότα που αφηγείται, όσο και για την καθημερινή ζωή στο Βυζάντιο και κυρίως για ζητήματα που αφορούν την ιστορία της πόλης (κοινωνία, γλώσσα, πολιτισμός) και της εκκλησίας της Θεσσαλονίκης. Ο ιστορικός χαρακτήρας του έργου αποτελεί όμως μόνο τη μία του πλευρά. Έργο ταυτόχρονα εξαιρετικής λογοτεχνικής αξίας, περιγράφει με νατουραλισμό τα γεγονότα της άλωσης, παρουσιάζει εναλλαγές στη διήγηση και υφολογική ποικιλία και διαπνέεται από κλασικισμό. Έχοντας εμβριθώς μελετήσει την αρχαιοελληνική ποίηση κάτοχος εξαιρετικής γνώσης πάνω στην ποιητική τέχνη, ο Ευστάθιος χρησιμοποιεί στην αφήγησή του όρους και κανόνες της ποίησης, κυρίως της αφηγηματικής, χαμένους επί αιώνες. Η εργασία προσπαθεί να δώσει μία τεκμηριωμένη απάντηση στο πρόβλημα του γενικότερου χαρακτήρα της συγγραφής οτυ Ευστάθιου αλλά και στο ζήτημα ολόκληρης της ιστοριογραφικής παραγωγής του Βυζαντίου, αντιμετωπίζοντας το ερώτημα αν πρόκειται για ιστορία ή λογοτεχνία. Ακολουθώντας τους κανόνες της πραγματείας του Αριστοτέλη 'Περί Ποιητικής', έγκυρου και συστηματικού κώδικα για τις αρχές και τη λειτουργία της αρχαιοελληνικης ποίησης, η εργασία προσπαθεί στο πρώτο μέρος να εντοπίσει την ύπαρξη μύθου (πλοκής) στο υπό μελέτη κείμενο, εξετάζοντας τις αριστοτελικές αρχές της "ολοκληρίας", της "λογικής συνοχής", της "ενότητας" και του "μεγέθους". Το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει είναι ότι στην 'Άλωση της Θεσσαλονίκης' ιστορία και λογοτεχνία αλληλοπεριέχονται σε ένα κείμενο τεχνικό που πραγματεύεται το ιστορικό υλικό ακολουθώντας τις αρχές λογοτεχνικής επεξεργασίας όπως ορίζονται στην αρχαία ελληνική ποιητική παράδοση (και κωδικοποιούνται στην αριστοτελική θεωρία). Στο δεύτερο μέρος επιχειρούνται διευκρινήσεις στον τραγικό χαρακτήρα του έργου, εξετάζοντας τη σημασία των όρων "πάθος" και "παθαινόμενος" για το κείμενο και το συγγραφέα του. Στο επίμετρο, η εργασία προσπαθεί να διευκρινήσει τη σχέση της συγγραφής του Ευστάθιου με τη ρητορική και την ποίηση, τα δύο λογοτεχνικά είδη της αρχαιότητας. Ο Ευστάθιος συγγράφει, δεν ιστορεί, γράφει δηλαδή στον ίδιο χρόνο με τα γεγονότα και όχι από απόσταση αλλά ως μέρος των εξελίξεων, προσδίδει στη συγγραφή του τραγικό και αντιηρωικό χαρακτήρα με την πρόκληση και των σχετικών συναισθημάτων.