Κοτζιά-Παντελή, Π., Ο 'σκοπός' των 'Κατηγοριών' του Αριστοτέλη. Συμβολή στην ιστορία των αριστοτελικών σπουδών ως τον 6ο αιώνα, διδακτορική διατριβή, τμήμα Φιλολογίας, Φ.Λ.Σ., Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1991, 238 σ.

Από τα έργα του αριστοτελικού corpus, οι 'Κατηγορίες' είναι το πλέον διαβασμένο, μεταφρασμενο και σχολιασμένο από κάθε άλλο ως σήμερα. Στόχος της εργασίας είναι να συμβάλει στην παρουσίαση και αξιολόγηση με βάση τις πηγές ένα μέρος της ιστορίας της 'εξηγήσεως' των 'Κατηγοριών' ως τον 6ο αι. μ.Χ. Οι 'Κατηγορίες είναι το πρώτο έργο του Όργάνου', τίτλο υπό τον οποίο συγκεντρώθηκαν πιθανότατα απο τον Ανδρόνικο το Ρόδιο, σε μία συγκεκριμένη 'τάξιν' οι λεγόμενες λογικές πραγματείες του Αριστοτέλη, δηλ. εκτός από τις 'Κατηγορίες', το 'Περί ερμηνείας', τα Άναλυτικά πρότερα', τα Άναλυτικά ύστερα', τα 'Τοπικά' και οι 'Σοφιστικοί Έλεγχοι'. Το ενδιαφέρον για τις 'Κατηγορίες' υπήρξε αμείωτο από την ευτοκρατορική εποχή ως και τις ημέρες μας. Διδάσκονταν στα μεγάλα κέντρα παιδείας της αυτοκρατορικής ρώμης αλλά και της καθολικής δύσης αργότερα, όταν το 12ο αιώνα μεταφράστηκαν στα λατινικά μαζί με το 'Περί Ερμηνείας'. Οι 'Κατηγορίες' δέχτηκαν πολύπλευρη κριτική ως και πολεμική, με κυριότερο πρόβλημα (που έθετε η ίδια η πραγματεία) το θέμα της : τί ήταν που κατατάσσονταν στις δέκα κατηγορίες : οι λέξεις, τα πράγματα ή τα νοήματα ; Παρά τη συνήθειά του, ο Αριστοτέλης δεν ορίζει το θέμα του αλλά με τις διατυπώσεις που χρησιμοποιεί αφήνει ασαφές άν ο λόγος είναι γαι τα 'πράγματα' ή τους τρόπους με τους οποίους αυτά εκφράζονται. Από τα πολυάριθμα ελληνικά υπομνήματα στις 'Κατηγορίες', σώζονται σήμερα μόνο επτά : του Πορφύριου, του Δέξιππου, του Αμμωνίου, του Ιωάννη Φιλόπονου, του Σιμπλίκιου, του Ολυμπιόδωρου, του Ηλία, νεοπλατωνικά υπομνήματα από την περίοδο μεταξύ 3ου και 6ου αι. μ.Χ. Στα υπόμνήματα αυτά απουτυπώνεται η ιστορία της εξηγήσεως των 'Κατηγοριών' και δίνονται στοιχεία, μαρτυρίες και κυρίως αποσπάσματα από χαμένα σήμερα υπομνήματα. Από την έκθεση του 'Σκοπού' των "Κατηγοριών' στα σωζόμενα νεοπλατωνικά υπομνήματα προβάλλει έστω και αποσπασματικά η ιστορία της διαμάχης για το πρόβλημα αυτό. Σκοπός της εργασίας είναι να εξετάσει χωριστά τις εκθέσεις των υπομνηματιστών για το αντικείμενο των 'Κατηγοριών', να προσδιορίσει τις αμοιβαίες σχέσεις τους και να ελέγξει την αξιοπιστία των πληροφοριών που παρέχουν σχετικά με το θέμα οι υπομνηματιστές των οποίων τα έργα δεν σώζονται σήμερα. Το υλικό δεν επιτρέπει πραγματική ανασύνθεση των θέσων των υπομνματιστών αυτών, στην καλύτερη περίπτωση, εκείνο που γίνεται είναι να καταλήξει σε ορισμένα συμπεράσματα, όχι κατ' ανάγκη αβάσιμα. Η εργασία ολοκληρώνεται με επίμετρο στο οποίο γίνεται αναφορά σε δύο έργα με αντικείμενο τις 'Κατηγορίες' που προέρχονται από την περίοδο υπό εξέταση αλλά δεν ανήκουν στους Νεοπλατωνικούς : το Ψευδο-Αρχύτα και τον Αυγουστίνο.