Μανδατζής, Χρήστος Μ., Τα οικονομικά οτυ Μακεδονικού Αγώνα, μεταπτυχιακή εργασία, τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Φ.Λ.Σ., Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1993, 78 σ.

Η ελληνική ιστοριογραφία έχει επιδείξει εξαιρετικό ενδιαφέρον στη μελέτη της δημιουργίας, λειτουργίας και εξέλιξης (μετασχηματισμού ή ανατροπής) των δομών στην κοινωνική και οικονομική ζωή του ελληνικού κράτους. Ωστόσο παρουσιάζεται μία σχετική απροθυμία σε ό,τι αφορά την όχι και τόσο γοητευτική και καθόλου ελκυστική ενασχόληση με τη μελέτη του κόστους -υπό πρίσμα μάλλον λογιστικό- συγκεκριμένων τομέων δράσης του ελληνικού κράτους, τη δυνατότητα του ελληνικού δημοσίου ταμείου να φέρει το βάρος συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών, των οικονομικών συνιστωσών που τις διέπουν ή των ευρύτερων οικονομικών τους επιπτώσεων. Η απροθυμία αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν πρόκειται για ένα εθνικό αγώνα, όπως ό Μακεδονικός της περιόδου 1904-1908, μία ένοπλη επιχείρηση με ιδιάζοντα χαρακτηριστικά. Σε τρία μέρη η εργασία αποπειράται μία προσέγγιση στην έμμεση οικονομική παρουσία του ελληνικού κράτους στη Μακεδονία υπό τη μορφή της παρουσίας και δράσης ένοπλων ανταρτικών ομάδων, από τις παραμονές της έναρξης του ένοπλου Μακεδονικού Αγώνα ως την παύση των ένοπλων επιχειρήσεων με το κίνημα των Νεοτούρκων. Μαζί διατυπώνει κάποιες πρώτες αποτιμήσεις για τις συνέπειες της παρουσίας αυτής σε μία ως εκείνη την εποχή αδύναμη κλειστή αγροτική οικονομία με ασταθείς βάσεις.