Μπονόβας Νικόλαος, Οι τυποι και ο ρόλος των κτισμάτων στο έργο του Πανσέληνου και του Θεοφάνη, μεταπτυχιακή εργασία, τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Φ.Λ.Σ., Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1997, XVII σ. + 198 σ. με ευρετήριο όρων, κατάλογο σχεδίων και κατάλογο πινάκων + XXII σχέδια + 56 πίνακες.

Ο Πανσέληνος αποτελεί το σημαντικότερο εκπρόσωπο της μακεδονικής εικονογραφικής σχολής του 14 ου αιώνα, ο οποίος μάλιστα δεν υπόγραφε τα έργα του. Ο Θεοφάνης ήταν ο γνωστότερος επώνυμος τοιχογράφος της κρητικής σχολής του 16 ου αιώνα. Παρά τη χρονική απόσταση που τους χωρίζει, κοινό σημείο έχουν και οι δύο την απόδοση των κτηρίων στη ζωγραφική τους : αποφεύγουν τη χρήση της ορθής προοπτικής και ο καθένας με τον τρόπο του τολμά να αποδόσει το χώρο και το εσωτερικό των κτισμάτων. Η εργασία αυτή μελετά ακριβώς τον αρχιτεκτονικό διάκοσμο των παραστάσεων των δύο ζωγράφων στη μνημειακή ζωγραφική του Βυζαντίου. Επιλέγει δύο μνημεία του 14ου αιώνα : την εκκλησία του Πρωτάτου και το Καθολικό της μονής Βατοπεδίου στο Αγ. Όρος. Συγκρίνει τα αρχιτεκτονήματα των παραστάσεών τους με τα κτίσματα αντίστοιχων παραστάσεων σε μνημεία του 16ου αι. : τα καθολικά και τις τράπεζες των μονών της Μεγίστης Λαύρας και Σταυρονικήτα. Για καλύτερη προσέγγιση οι παραστάσεις ταξινομούνται θεματολογικά : Χριστολογικός, Θεομητορικός και Αγιολογικός κύκλος και εξετάζονται κατά την χρονολογική σειρά των μνημείων. Την εικονογραφική περιγραφή κατά θέμα ακολουθεί σχολιασμός της θέσης των κρισμάτων στην παράσταση και του τρόπου που αυτά περιβάλλουν τις μορφές προκειμένου να διαπιστωθεί ο ρόλος τους στις παραστάσεις ως σκηνικό βάθος αλλά και τυχόν αναλογίες των κτισμάτων αυτών με την πραγματικότητα. Αναφορά στα κτίσματα γίνεται όχι μόνο εικονογραφικά αλλά και τυπολογικά, εξετάζονται οι αρχιτεκτονικοί τους τύποι και συγκρίνονται με βυζαντινά και αναγεννησιακά έργα αρχιτεκτονικής.