Ζάρρα, Ιλιάνα, Η θρησκευτική ζωγραφική στη Θεσσαλονίκη το 19ο αιώνα, διδακτορική διατριβή, τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Φ.Λ.Σ., Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1997, 302 σ. + LVI πίνακες με 206 φωτογραφίες + κατάλογος εικόνων.

Φορητές εικόνες και λιγοστές τοιχογραφίες από όλους σχεδόν του ναούς της πόλης, μεταβυζαντινούς, της τουρκοκρατίας και νεότερους. αλλά και έργα που βρίσκονται σε ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές της Θεσσαλονίκης, υλικό σχετικά άγνωστο, καταγράφει, ταξινομεί και μελετά η εργασία αυτή. Διερευνά, ταυτόχρονα, τα πολιτισμικά στοιχεία που συνθέτουν την εικόνα της Θεσσαλονίκης την κρίσιμη για τον ελληνισμό περίοδο του 19ου αι. Πρόκειται για μία τέχνη που από τους βυζαντινολόγους θεωρείται ως τέχνη της παρακμής ενώ για τους ιστορικούς της τέχνης αποτελεί ένα αδιάφορο κομμάτι της νεοελληνικής ζωγραφικής. Ο διαπιστωμένος λαϊκός χαρακτήρας της θρησκευτικής ζωγραφικής της εποχής επί τουρκοκρατίας σημαδεύει και προκαθορίζει την εξέλιξη της νεότερης ελληνικής ζωγραφικής. Η σχέση της ζωγραφικής με τη νεότερη ελληνικη τέχνη, ο πλούτος του υλικού όπως τουλάχιστον φάνηκε απο το παράδειγμα της Θεσσαλονίκης και η ποικιλία, η ποιότητα και η πολυμορφία στις τάσεις αποτελεί κίνητρο για την συστηματικότερη έρευνα. Σε πέντε κεφάλαια η εργασία συνοψίζει της απόψεις των μελετητών για τα όρια της μεταβυζαντινής ζωγραφικής και τις αρχές της νεότερης ελληνικής τέχνης παραθέτοντας τα βασικά στοιχεία των δύο. Δίνει το ιστορικό πλαίσιο, την πολιτική, οικονομική και πνευματική εικόνα της Θεσσαλονίκης και παράλληλα διερευνά τις αισθητικές τάσεις της εποχής, ουσιαστικά τα βασικά χαρακτηριστικά της αγιογραφίας του 19ου αι. στον τουρκοκρατούμενο ελλαδικό χώρο. Παρουσιάζει τις ομάδες των ζωγράφων (Λιτοχωρίτες, Γαλατσιάνοι, Χαλκιδικώτες, εικόνες προσφυγικές, έργα ζωγράφων διάφορης προέλευσης, έργα μεμονωμένων δημιουργών, αλλά και ανωνύμων) και τα βασικά χαρακτηριστικά των έργων της θρησκευτικής ζωγραφικής στη Θεσσαλονίκη το 19ο αιώνα. Εξετάζονται οι δεσμοί της Θεσσαλονίκης και των καλλιτεχνών με το Άγιον Όρος και τη αγιορείτικη εικονογραφική παραγωγή. Τέλος, καθορίζεται το είδος της τέχνης από θεματολογική και εικονολογική εξέλιξη, τεχνοτροπία και ποικιλια εικονολογικών απόψεως καθώς και την προσαρμογή και εισαγωγή τυχόν νεοτερικών στοιχείων. Στα συμπεράσματα διατυπώνονται παρατηρήσεις εικονογραφικού περιεχομένου για τη θεματολογία των έργων, την τεχνοτροπία των καλλιτεχνών μαζί με διάφορες εικονολογικές παρατηρήσεις και σχόλια για την εεισαγωή τυχόν νεωτερικών στεοιχείων.