Φαργκάνης, Μιχαήλ, Η αντίσταση του Μακεδονικού Ελληνισμού στις ξένες προπαγάνδες (1880-1913) με βάση το επίσημο δημοσιογραφικό όργανο του Οικουμενικού Πατριαρχείου Έκκλησιαστική Αλήθεια', μεταπτυχιακή εργασία, Θεολογική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1992, 207 σ.

Όργανο του Οικουμενικού Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης, η Έκκλησιαστική Αλήθεια' (1880-1923) βρίθει δημοσιευμάτων σχετικών με τη Μακεδονία και το Μακεδονικό Ζήτημα για την περίοδο 1880-1913. Τα δημοσιεύματά της αντανακλούν την ένταση στην περιοχή την εποχή εκείνη και την αγωνία των υποδούλων, χαρακτηρίζονται απο ζωντάνια και ρεαλισμό στις περιγραφές και τις κρίσεις για τα τεκταινόμενα, διακρίνονται για την εγκυρότητά της και δηλώνουν βαθιά γνώση των γεγονότων στη Μακεδονία. Η εργασία επιχειρεί να παρουσιάσει την εθνική, θρησκευτική και εκπαιδευτική κατάσταση του ελληνισμού της Μακεδονίας και μαζί να εντοπίσει το μέγεθος της συμβολής του Πατριαρχείου στο Μακεδονικό Ζήτημα και το Μακεδονικό Αγώνα. Βασίζεται σε συγκριτική εκμετάλλευση του υλικού της Εκκλησιαστικής Αλήθειας με το υλικό του Αρχείου του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών, του αρχείου του Ι.Μ.Χ.Α., της Ιεράς Μονής Οσίου Γρηγορίου του Αγ. Όρους και της Ιεράς Μονής Μεγίστης Λαύρας Αγίου Όρους, όπου και το αρχείο του Πατριάρχη Ιωακείμ Γ. Η εργασία δομείται σε τρία κεφάλαια. Το πρώτο δίνει συνοπτικά τη γενικότερη δημογραφική, πολιτική, εκπαιδευτική, θρησκευτική και εκκλησιαστική κατάσταση στη Μακεδονία στο τέλος του 19ου αι. και τις αρχές του 20ου, μαζί με το ευρύτερο πλαίσιο του Μακεδονικού Ζητήματος, τη στάση των εμπλεκόμενων βαλκανικών κρατών και των ενδιαφερόμενων Μεγάλων Δυνάμεων της εποχής, καθώς και τη δράση ξένων θρησκευτικών προπαγανδών στη Μακεδονία την ίδια περίοδο. Το δεύτερο κεφάλαιο περιγράφει την πολιτική του Οικουμενικού Πατριαρχείου στη Μακεδονία την περίοδο 1870-1913 και εξετάζει κριτικά τη γενικότερη στάση του Πατριαρχείου στο Μακεδονικό Ζήτημα. Εξετάζονται οι σχέσεις του Πατριαρχείου με την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η θέση του Πατριαρχείου έναντι της Βουλγαρικής Εξαρχίας και η γενικότερη πολιτική του Πατριαρχείου επί Ιωακείμ Γ΄ (1872 - 1901). Στο τελευταίο κεφάλαιο, δίνονται, μέσα από την Έκκλησιαστική Αλήθεια', οι εξελίξεις στη Μακεδονία και η στάση του Πατριαρχείου από το 1880-1913 σε τέσσερεις περιόδους : 1880-1903 (εξέγερση του Ίλιντεν), 1904-1908 (η ένοπλη φάση του Μακεδονικού Αγώνα), 1908 (κίνημα των Νεοτούρκων) και τέλος 1908-1913 (λήξη του Β΄ Βαλκανικού Πολέμου).