Συνόλας, Παύλος (Παναγιώτης), Αρχιμανδρίτης, Ιωάννης Κωττούνιος. Βεροιώτης φιλόσοφος και θεολόγος του 17ου αι., μεταπτυχιακή εργασία, Θεολογική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1998, 137 σ. με παράρτημα (φωτογραφίες και κείμενα) + 12 εικόνες.

Ευγενική και συνάμα δυναμική μορφή του απόδημου ελληνισμού του 17ου αι., ο Ιωάννης Κωττούνειος έφυγε στην Ευρώπη σπρωγμένος από τον πόθο για μάθηση, ήρθε στην Ιταλία, σπούδασε φιλοσοφία και θεολογία καθώς και ιατρική. Συγκαταλλέγεται μεταξύ των διαδόχων των βυζαντινών σοφών και λογίων, που διατήρησαν στη Δύση λαμπρή τη φήμη της ελληνικής παιδείας. Πίστεψε στη διατήρηση της βυζαντινής πνευματικής κληρονομιάς ως μόνης δύναμης για τη επιβίωση και αναγέννηση του ελληνισμού. Εκ πεποιθήσεως 'αριστετελικός' δεν υπήρξε ούτε 'άθεος' ούτε 'καθολικός' όπως κατηγορήθηκε κατά καιρούς και παρέμεινε μακριά από δογματισμούς στη φιλοσοφία και την πίστη του. Ίδρυσε το 1653 στον Πάντοβα το 'Κωττούνειο Ελληνομουσείο' ως κολλέγιο που πρόσφερε δωρεάν μόρφωση για τους Έλληνες σπουδαστές του. Στην εκτενή της εισαγωγή η εργασία παρουσιάζει την πνευματική κατάσταση στην Ελλάδα την περίοδο της τουρκοκρατίας, τις επαφές με την Ευρώπη και το ενδιαφέρον της Δύσης για τους Έλληνες, το ρόλο και την προσφορά του Ελληνικού Κολλεγίου Ρώμης, τις σχέσεις του Βατικανού και της Βενετίας με τον ελληνισμό και το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως. Ακολουθούν τα βιογραφικά στοιχεία του Κωττούνειου (1572-1657), οι σπουδές και η σταδιοδρομία του στην Ιταλία. Στο δεύτερο μέρος παρουσιάζεται το φιλοσοφικό και θεολογικό του έργο, οι θέσεις του και ο αγώνας του για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Στο τρίτο μέρος λόγος γίνεται γαι την ίδρυση, λειτουργία και προσφορά, τους μαθητές και το έργο του Κωττούνειου Ελληνομουσείου Πάντοβας. Στο τελευταίο μέρος, καταγράφονται τα θρησκευτικά προβλήματα των Ορθόδοξων στην Καθολική Δύση, ιδιαίτερα των ελληνικών παροικιών σε Βενετία και Πάντοβα.