Βλιαγκόφτης, Κωνσταντίνος, Σελίδες της νεότερης αγιορείτικης ιστορίας (από το νεότερο αρχείο της Ιεράς Μονής Ξηροποτάμου, μεταπτυχιακή εργασία, Θεολογική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1998, 140 σ.

Το νεότερο αρχείο της μονής Ξηροποτάμου περιέχει αναφορές προς την Ιερά Κοινότητα επιτρόπων του Αγίου Όρους στην Κωνσταντινούπολη και τη Θεσσαλονίκη, αναφορές αντιπροσώπων της μονής στην Ιερή Κοινότητα και επιστολές προσώπων που επικοινωνούσαν με τη Μονή. Στην εισαγωγή της η εργασία παρουσιάζει και σχολιάζει το υλικό, μαζί με ένα ιστορικό περίγραμμα ττης περιόδου περίπου 1848-1918, περίοδο που καλύπτουν τα έγγραφα του εν λόγω αρχείου της μονής. Το υλικό της εργασίας κατανέμεται σε πέντε ενότητες. Πρώτα δίνεται η βιογραφία του Διονυσίου Ξηροποταμηνού, σπουδαίου μοναχού της αγιορείτικης πολιτείας, ηγετική φυσιογνωμια της μονής στα μέσα 19ου αι. Ακολουθεί η παράθεση των σχέσεων του Αγίου Όρους με τους ξένους, δηλαδή η τσαρική πολιτική περί αλώσεως του Όρους το δεύτερο μισό του 19ου αι., το κατοπινό ρωσικό σχέδιο για διεθνοποίηση και ουδετεροποίηση του Όρους μετά τη απελευθέρωση απο τους Οθωμανούς, η έριδα των ονομοτολατρών που μπορεί να ήταν καθαρά ρωσική υπόθεση όμως ταλάνισε όλη την αθωνική πολιτεία στις αρχές του 20ου αι., η βουλγαρική παρουσία και δράση στο Όρος κυρίως κατά την ένοπλη φάση του Μακεδονικού Αγώνα, κ.α. Επίσης, χωριστά παρατίθενται στιγμές αγιορείτικου μοναχικού βίου στα τέλη της τουρκοκρατίας και τα πρώτα μετά την απελευθέρωση χρόνια, η έριδα περί των μνημοσύνων (κολλυβάδες), σχόλια για την πατριαρχική εγκύκλιο "περί διατηρήσεως της χριστιανικής παραδόσεως και υπακοής στην εξουσία", το ζήτημα των μοναστηριακών κτημάτων στις ρουμανικές χώρες, το ζήτημα της ελληνικής εκκλησίας στο Brasov, τα γεγονότα των δύο βαλκανικών πολέμων και του πρώτου παγκόσμιου μέσα από τις αναφορές των αντιπροσώπων της μονής στην Ιερή Κοινότητα, διαφορές μεταξύ των μονών και επισκέψεις ξένων περιηγητών στο Άγιο Όρος. Τέλος δίνεται η εκπαιδευτική κίνηση στο Άγιο Όρος στο τελευταίο τέταρτο της τουρκοκρατίας με τη Σχολή των Καρυών, του Ξηροποτάμου κ.α. και η προσφορά της μονής Ξηροποτάμου στα εκπαιδευτικά, κοινωνικά και εκδοτικά πράγματα της εποχής.