Καραμανίδου, Άννα, Μοναστήρια της Χαλκιδικής μνημονευόμενα στις πηγές, μεταπτυχιακή εργασία, Θεολογική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1998, 146 σ. με παράρτημα (χάρτης και 20 εικόνες).

Η παρουσία του μοναχισμού στη Χαλκιδική φαίνεται ότι άρχισε με τους πρώτους ασκητές στον Άθω, περίπου τον 8ο αι. μ.Χ. και σχετίζεται προφανώς με τη γενικότερη εμφάνιστη του μοναχισμού τη Μακεδονία, κυρίως στη Θεσσαλονίκη. Ασκητές από τον Άθω έκτισαν τα πρώτα κελιά στις όμορες περιοχές, ώστε στα τέλη του 9ου αι. ήδη να υπάρχουν διάσπαρτες στη Χαλκιδική λαύρες και αναχωρητικές ομάδες. Η σταδιακή αύξηση του μοναχισμού ακολούθησε τη γενικότερη ακμή του βυζαντινού κράτους στους επόμενους αιώνες ως το 14ο αι. και έλαβε κυρίως τη μορφή των οργανωμένων μοναστηριακών συγκροτημάτων. Η εργασία παρουσιάζει μία πλήρη και όσο το δυνατό πιο ολοκληρωμένη καταγραφή όλων των παλαιών μοναστηριών της Χαλκιδικής εκτός Αγίου Όρους που μνημονεύονται στις πηγές, έχουν όμως ερημωθεί ή εξαφανιστεί. Βασικές πηγές αποτέλεσαν τα αρχεία των μονών του Αγίου Όρους, έγγραφα χρυσόβουλα και σιγίλλια, διαθήκες, υπομνήματα, απογραφές περιουσιών κ.α. που αναφέρονται στην ιστορία, τους θεσμούς, τα πρόσωπα που έπαιξαν κυρίαρχο ρόλο στην εξάπλωση του μοναχισμού στη Χαλκιδική. Τα πέντε μέρη της εργασίας ακολουθούν τη διαδοχή των αυτοκρατορικών δυναστειών της βυζαντινής περιόδου : εποχή Ισαύρων (717-867), εποχή Μακεδόνων (867-1081), εποχή Κομνηνών και Αγγέλων (1081-1204), παλαιολόγειος εποχή (1261-1453). Η παράθεση κλείνει με την περίοδο της τουρκοκρατίας, οπότε και ως το 16ο αι. ο μοναχισμός εξαφανίστηκε στη Χαλκιδική. Η διάταξη της ύλης γίνεται ανά μοναστήρι : θέση, ιστορία ή έστω σκόρπια ιστορικά στοιχεία, περιουσιακά στοιχεία, προσωπικότητα του ιδρυτή, οργάνωση των μονών, ό,τι πληροφορίες και όσο εμπεριστατωμένα επιτρέπουν οι πηγές. Τα μοναστήρια αυτά, είτε πατριαρχικά (εξαρτώμενα δηλ. απευθείας από το Οικουμενικό Πατριαρχείο) είτε αυτοδέσποτα (η ίδρυσή τους γίνεται με αυτοκρατορικά έγγραφα, δεν αναφέρεται ωστόσο σαφώς ο ιδρυτής ή ακριβής χρονολογία ίδρυσης) είτε αυτόνομα-ιδιόκτητα (ιδρυμένα από ιδιώτες που καθορίζουν το τυπικό, την οργάνωση και διοίκηση της μονής, απαγορεύοντας όποια κρατική ή εκκλησιαστική ανάμιξη στα εσωτερικά τους), κατέληξαν τα περισσότερα μετόχια των μονών του Αγίου Όρους, είτε ως 'χαρισματική δωρεά" είτε "κατ' επίδοσιν".