Καραμπατάκης, Αστέριος Γ., Το αρχείο της Ιεράς Επισκοπής Αρδαμερίου, μεταπτυχιακή εργασία, Θεολογική Σχολή Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη 1992, 137 σ.

350 έγγραφα που βρίσκονται στο αρχείο της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης και ανήκουν στη χρονική περίοδο 1876-1937, μαζί με κάποια έγγραφα της Ιεράς Επισκοπής Αρδαμερίου, που χρονικά φτάνουν ως την τελευταία δεκαετία 19ου αι. και ενσωματώθηκαν στο αρχείο της νεότερης Ιεράς Μητρόπολης Ιερισσού, Αγίου Όρους και Αρδαμερίου, αποτελούν το υλικό της εργασίας. Η Ιερά Επισκοπή Αρδαμερίου ανήκε στην Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης και η πρώτη αναφορά της στα κείμενα γίνεται το 980 περίπου αν και φαίνεται ότι υπήρχε από παλιότερα. Περιλάμβανε 17 κωμοπόλεις και χωριά : Γαλάτιστα, Λιβάδι, Ζαγκλιβέρι, Ραβνά, Αδάμ, Σανά, Δουμπιά, Σουποτίκια (Ριζά), Τοπλίκια (Πετροκέρασσα), Παλαιόχωρα, Κρήμνη, Καϊτζίκι (Παλαιόκαστρο), Γεροπλάτανος, Ρεσιτνίκα (Άγιος Πρόδρομος), Στανός, Λιζίκι (Μελισσουργός), Αρδαμέρι και Περιστερά, εκτεινόταν δηλαδή σε μία περιοχή στα όρια των δύο σημερινών νομών Θεσσαλονίκης και Χαλκιδικής, είχε έδρα το Αρδαμέρι και καταργήθηκε το 1934. Η εργασία ερευνά θέματα που φωτίζονται από τα λιγοστά απομεινάρια του αρχείου της Επισκοπής, όπως περιγράφηκαν παραπάνω και αναφέρονται σε μικρή μόνο περίοδο της ζωής της. Γίνεται λόγος για τα σχολεία και τις σχολικές εφορείες, το διδακτικό προσωπικό και τους μαθητές, τα προγράμματα σπουδών, τους οικονομικούς πόρους και τα κτίρια. Άλλα θέματα αναφέρονται σε κακοποιήσεις και δολοφονίες Ελλήνων, αρπαγές ελληνοπαίδων, ζωοκλοπές, καταπάτηση κτημάτων και περιουσιών από τους οθωμανούς κυρίαρχους. Αναφέρονται παρεμβάσεις της Ιεράς Μητρόπολης Θεσσαλονίκης προς την κεντρική εξουσία και αναφορές κατά οργάνων της οθωμανικής διοίκησης. Επιπλέον, στοιχεία δίνονται για τα γενικότερα οικονομικά πράγματα της Επισκοπής, το φιλανθρωπικό και προνοιακό έργο της για ασθενείς, ορφανά ή απόρους, σεισμόπληκτους, το δικαιοδοτικό έργο της σε διαφορές μεταξύ των κατοίκων και τέλος παρουσιάζονται αναλυτικά τα θέματα των 350 εγγράφων στη βασική διάκριση σε χρονολογημένα και μη χρονολογημένα έγγραφα.